etkin bankacılık denetiminde temel prensipler...

EK 1: 3182 SAYILI KANUN İLE BANKALAR KANUNUN TASARISININ KARŞILAŞTIRMASI
 
BANKALARLA İLGİLİ ÜST KURULUŞLAR 
  • Hazine Müsteşarlığı, Banka ve Kambiyo Genel Müdürlüğü (4059/2b), Bankalar Yeminli Murakıpları Kurulu (4059/5a),
  • TCMB (1211 sayılı Kanun)
 
  BANKALARLA İLGİLİ ÜST KURULUŞLAR (Tasarı 3ncü madde)
  • Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu; HM’nın Banka ve Kambiyo Genel Müdürlüğü altında yer alan ilgili birimlerin, Bankalar Yeminli Murakıpları Kurulunun ve TCMB’nda yer alan Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun ve Bankacılık Genel Müdürlüğünün ilgili birimlerinin devriyle faaliyete başlar.
  • Kurumun karar organı “Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu”dur. 7 kişiden müteşekkil Kurul başkan ve üyeleri 6 yıl için göreve gelmekte ve görev süreleri dolmadan herhangi bir şekilde görevlerine son verilememektedir.
  • Maliye Bakanlığı, DPT, Hazine Müsteşarlığı, Merkez Bankası, SPK ve T.Bankalar Birliği tarafından önerilen adaylar Bakanlar Kurulu tarafından seçilerek atanmaktadır. 
3182 SAYILI KANUN









KURULUŞ (3182/4 )

Bakanlığın önerisi üzerine Bakanlar Kurulu karar veriyor.

 

  KANUN TASARISI
 
 

KURULUŞ (Tasarı/7)

7 üyeden oluşan Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun en az 5 üyesinin olumlu oyu ile Bakanlar Kuruluna sevkedilir. Kuruluş iznini Bakanlar Kurulu verir.

KURULUŞ ŞARTLARI (3182/5 ila 9)

Asgari özsermaye 6 trilyon lira

 

  KURULUŞ ŞARTLARI (Tasarı/7)
  • Tasfiyeye tabi mali kurumlarda kurucuların yüzde 10 ve daha fazla oranda pay sahibi olmamaları
  • 3182nin 64ncü maddesinin karşılığı olan Tasarının 14üncü maddesi kapsamına alınan bankalarda kurucuların yüzde 10 ve daha fazla oranda pay sahibi olmamaları
  • Banka kurucusu veya ortağı olmanın gerektirdiği mali güç ve itibara sahip olunması
  • Asgari özsermaye 20 trilyon lira
  • Asgari özsermayenin nakit olarak ödenmesi (3182’de nakit ibaresi yok, Müsteşarlığın 21 Haziran 1995 tarihli Yönetmeliğinin 6ncı maddesinden aynı şart anlaşılabiliyor.)
  • %5 faaliyete geçmeden önce, %5ide 1 yıl içinde olmak üzere asgari özsermayenin yüzde 10unun sisteme giriş payı olarak yatırılması,
  • Kurucuların kara para aklama suçundan hüküm giymemiş olmaları,
  • Banka kurucuları arasında tüzel kişi ortaklar varsa, yönetim ve denetimi elinde bulunduran ortakların da, kurucularda aranan şartlara sahip olmaları.
SERBEST BÖLGELER VE KIYI BANKACILIĞI (3182/74)
  • Konunun Bakanlar Kurulunca düzenleneceği belirtilmiştir.
  • 90/999 sayılı BKK ile serbest bölgeler ve kıyı bankacılığı düzenlenmiştir.
  SERBEST BÖLGELER VE KIYI BANKACILIĞI

Tasarının 7/5inde düzenlenmiş ve bu konuda Kurul yetkili kılınmıştır.

BANKA GENEL MÜDÜR VE YARDIMCILARI (3182/24)

 

  BANKA GENEL MÜDÜR VE YARDIMCILARI (Tasarı 9/3)
  • Atanması düşünülenler Kurula bildirilecek. Kurul gerekçeli olumsuz görüşünü 7 gün içinde bildirmezse atama yapılacak.
  • Görevden ayrılan banka genel müdürleri ile genel müdür yardımcıları, bankadan ayrılma gerekçelerini 7 gün içinde Kuruma bildirecekler. Ayrıca, banka da bu kişilerin ayrılma gerekçelerini bildirimle yükümlü.
  • Yönetim kurulu üyelerinin yarısından bir fazlası da banka genel müdürü ve yardımcılarında aranan şartları taşımalı.
ŞUBE AÇMA (3182/14)
  • Kamu bankaları Bakanın izni ile şube açabilir.
  • Bir yıl içinde 10un üzerinde şube açılması Hazine Müsteşarlığının iznine tabidir.
  • Standart rasyoları tutturamayan bankalar her bir şube için Müsteşarlıktan izin almak zorundadır.
  • 3182/16da şubeler için gerekli özkaynak düzenlenmişti.(512 sayılı KHK ile yürürlükten kaldırılmıştır.) 
  ŞUBE AÇMA (Tasarı 9/6)
  • Standart rasyoları tutturan bankaların şube açmaları serbest.
  • Kurul gerektiğinde şube açılmasını izne tabi tutabilir.
  • Bankalar asgari özsermayenin %1I tutarında her bir şube için özkaynak bulundurmalı
 
MEVDUATA İLİŞKİN HÜKÜMLER (3182/34 ila 37)   MEVDUATA İLİŞKİN HÜKÜMLER (Tasarı/10)

Bankanın iflası halinde mudiler sigortasız kısım için TMSF’ndan sonra imtiyazlı alacaklılardır. İmtiyazlı kısmın mahiyet ve kapsamı Kurulca belirlenir.

KREDİLEREİLİŞKİN HÜKÜMLER (3182/38 ila 46)
  • Krediler toplam özkaynakların 20 katını aşamaz.
  • Bir kişiye özkaynakların yüzde 20’sinden fazla kredi verilemez.
  • Bu oran ihracat ve yurtdışı müteahhitlik hizmetlerinde yüzde 25’tir.
  • Bakan onayıyla KİT’lere verilecek krediler özkaynakların yüzde 60ına kadar çıkartılabilir.
  • Bir gruba açılabilecek krediler özkaynakların yüzde 75’ini aşamaz.
  KREDİLERE İLİŞKİN HÜKÜMLER (Tasarı/11)

Risk yoğunlaşmasını önlemek amacıyla;

  • Tevdiatlar ile varlıkların satışından doğan alacaklar kredi tanımına dahil edilmiştir.
  • Bir kişiye doğrudan ve dolaylı olarak kullandırılan va banka özkaynaklarının yüzde 10unu aşan krediler “büyük kredi” olarak tanımlanmıştır.
  • Büyük kredilerin toplamı özkaynakların 8 katını aşamayacaktır.
  • Bir gruba açılabilecek krediler özkaynakların yüzde 50si ile sınırlandırılmıştır.
BANKA ORTAKLARINA VE MENSUPLARINA KREDİ (3182 41/5)

Banka ortağı olan tarım satış, kredi ve üretim kooperatif ve birlikleri ile bunların işletme, kuruluş ve iştiraklerine Bakanlığın uygun görmesi üzerine verilen krediler özkaynakların yüzde 50sini aşamaz sınırlamasına tabi değildir.

 

  BANKA ORTAKLARINA VE MENSUPLARINA KREDİ (Tasarı 11/9)
  • Tasarıda, kamu bankalarına ilişkin özel bir düzenlemeye, dolayısıyla bir ayrıcalıklı hükme rastlanmamıştır.
  • Bir bankanın yüzde 10 ve daha fazlasına sahip olan ortaklarına ve ikinci dereceye kadar kan ve sıhri hısımlarını da kapsayacak şekilde dolaylı kredi kapsamına girenlere verilecek krediler banka özkaynaklarının yarısını aşamaz. (Sıhri hısımlar 3182’de dahil değildi.) 
İŞTİRAKLERE KREDİ (3182 / 39)

İDT ve KİK’nın bağlı ortaklıkları şeklindeki iştiraklere verilecek krediler banka özkaynaklarının iki katını aşamaz şeklindeki sınırlamaya tabi değildir.

 

  İŞTİRAKLERE KREDİ (Tasarı 11/7)

Tasarıda, kamu bankalarına ilişkin özel bir düzenleme, dolayısıyla bir ayrıcalıklı hükme rastlanmamıştır.

 

İŞTİRAKLER (3182 / 47)

 

  İŞTİRAKLER (Tasarı 12/c)
  • Bir bankanın iştirak ettiği ortaklık ve kuruluşlar, sermayelerine iştirak eden bankanın hisse senetlerini satın alamaz, rehin olarak kabul edemez ve karşılığında avans veremez.
  • Bankaların yurtdışında ortaklık kurmaları veya kurulmuş ortaklıklara katılmaları Kurulun iznine tabidir.
EMTİATİCARETİ YASAĞI (3182 / 49)   EMTİA TİCARETİ YASAĞI (Tasarı 12/2)

Basılı ve külçe altına ilave olarak Kurulca uygun görülecek diğer kıymetli madenlerin alım satımı emtia ticareti yasağı dışında tutulmuştur.


 

MALİ BÜNYELERİ BOZULAN BANKALARA YÖNELİK İŞLEMLER

İDARİTEDBİRLER (3182/62)
  • Bankayı zarara uğratanların imza yetkileri kaldırılıyor.
  • TCMB avans ve reeskont kredileri durduruluyor.
  • TCMB’nca verilen krediler geri isteniyor.
  • Teşvikler durduruluyor.
 
  DENETLEMELER SONUNDA ALINACAK TEDBİRLER (Tasarı 14/1)

Bankacılık ilke ve teamüllerine aykırı davranışlarla bankayı zarara uğratanların imza yetkileri kaldırılıyor, bu işlemlerin tekerrürü halinde 3182/64’te yer alan bazı tedbirler alınıyor. Kurulca alınan bu tedbirler;

  • Yönetim kurulu üyelerinin değiştirilmesi,
  • Bankanın faaliyetlerinin kısıtlanması,
  • Mevduat sigorta primlerinin yükseltilmesi veya kabul edilen mevduatın yüzde 100üne kadar karşılık ayrılması,
  • Diğer tedbirlerdir.
 
MALİ BÜNYENİN GÜÇLENDİRİLMESİ (3182/64)

Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan;

  • Sermayenin artırılması ve sermaye benzeri kredi temini,
  • Kar dağıtılmaması,
  • Tahsilinde tehlike görülen alacaklar için karşılık ayrılması,
  • Bazı şubelerin kapatılması, personel alınmaması vb, suretiyle giderlerin azaltılması,
  • İştirak ve sabit değerlerin elden çıkarılması,
  • Donuk kredilerin takibi önlemlerinin artırılması,
  • Bankayı zarara uğratanların imza yetkilerinin kaldırılması,
  • Genel kurulun toplantıya çağrılması,
  • Yönetim ve denetim kurulu üyelerinin değiştirilmesi,
  • Gerekli gördüğü diğer tedbirlerin alınmasını isteyebilir.
  • Ayrıca, Bakan, kanuni karşılık yükümlülüklerini cezai faizlerini de kaldırmak suretiyle ertelemeye ve düşürmeye yetkilidir.
Bu tedbirlerin alınmasına bağlı olmaksızın Bakan, TCMB’nin görüşünü alarak, Bankanın yönetimini TMSF’na devredebilir yada 68nci maddenin uygulanmasını talep edebilir.
 
 

Kamu bankalarının devir ve birleştirilmesine Bakan karar verir.
 
 
 
 
 
 

TMSF’NA DEVREDİLEN BANKALAR (3182 65/1)
 
 

TMSF;

  • Sigorta kapsamında bulunan mevduat tutarını aşmamak ve sermayenin asgari yüzde 51’ine sahip olmak kaydıyla bankanın zararı devralmak,
  • Sermayesinin asgari yüzde 51ine sahip olduğu bankanın yeniden yapılandırılmasına yönelik olarak;

  •  

     
     
     
     
     
     
     
     
     

    1. Yönetim ve denetim kurullarını değiştirmek,

    2. Riskli alacaklarını, iştirak paylarını, menkul ve menkul sayılabilecek değerlerini ve gayrimenkullerini nakden veya vadeli olarak devralmak,

    3. Sermayesini artırmak veya azaltmak,

    4. Diğer tedbirleri almak,

    5. Bankayı yönetimi kendisine tevdi edilen başka bir bankaya devretmek veya birleştirmek,
     

  • İktisap ettiği her türlü menkul, gayrimenkul, iştirak, alacaklar ile üstlendiği taahhütleri nakde dönüştürme, tahsil ve ödemeye yönelik vade uzatma, bonifikasyon, uzlaşma, takas, teminata bağlamak gibi tedbirleri almak,
  • Banka hisse senetlerinin satışı amacıyla, bankanın devredilen aktif ve pasifini garanti etmek,
  • Mevduat sahipleri dahil, banka alacaklılarının alacaklarına karşılık kısmen veya tamamen hisse senedi vermek,
  • Bu tedbirlere rağmen, mali bünyesi güçlendirilemeyen veya banka zararı sigorta edilen mevduat tutarını aşan banka hakkında 68nci maddenin uygulanmasını Bakanlıktan talep etmek
Hususlarında görevli ve yetkilidir.
 
 

 

  DENETLEMELER SONUNDA ALINACAK TEDBİRLER (Tasarı 14/2)

Bankanın varlıkları vade itibariyle taahhütlerini karşılayamazsa (likidite sıkışıklığında) Kurul;

  • Uzun vadeli veya duran değerlere yatırım yapılmaması,
  • Iştirak ve gayrimenkul gibi duran değerlerin elden çıkarılması,
  • Sermayenin artırılması veya sermaye benzeri uzun vadeli kaynak sağlanması
  • Diğer tedbirlerin alınmasını isteyebilir.
Likidite halen güçlendirilememişse, TMSF;
  • Bankanın iştirak ve gayrimenkullerini satın alabilir ya da karşılığında avans verebilir,
  • Mevduat yaparak ya da alacakları devralarak Fondan likidite sağlayabilir.
  • Garanti vererek, banka borçlarının vadelerinin uzatılmasına çalışabilir.
Gelir-gider dengesinin bozulması halinde, 
 
 

Kurum; bankaya uygun bir süre vererek gider azaltıcı ve gelir artırıcı tedbirlerin alınmasını ister.
 
 

Kurul; 

  • TCMB’nin görüşünü alarak kanuni karşılık yükümlülüklerini cezai faizlerini de kaldırmak suretiyle ertelemeye ve düşürmeye yetkilidir.
  • Verilen süreler içinde bu tedbirler alınmazsa ya da zarar özkaynakları aştıysa Kurul res’en sermaye artırır.
  • Hissedarlar veya bunların rüçhan hakkını devrettikleri Kurulca uygun görülecek kişiler sermaye artırımına katılmazlarsa; sermaye artışı Fon tarafından karşılanır ya da istekli bir banka varsa birleştirilir veya devredilir.
  • Banka kaynaklarının ortaklar tarafından istismar edilmesi halinde, uygulanacak tedbirlere ilaveten, bu durumu tespit edilen ortakların ortaklık haklarının sınırlandırılır ve gerekli şartların mevcudiyeti halinde TMSF’na devredilir.

TASARRUF MEVDUATI SİGORTA FONU

FONUN KAYNAKLARI (3182/ 66 )
 
 
 
 

 

  FONUN KAYNAKLARI (Tasarı 15 )
  • Sisteme giriş payı(Asgari sermayenin % 10u) Tasarı 15/2c,
  • Bankaların ortak değişikliklerinde, hisseleri devralan ortakların hisselerin nominal değeri, daha yüksekse Borsa değeri üzerinden %1 oranında yatıracakları tutar.
 
FON MEVCUDUNUN İHTİYACI KARŞILAMADIĞI HALLERDE (3182 66/2)
  • Bakanlığın talebi üzerine TCMB Fona avans verir. Bu avansın miktarı, vadesi, faizi ve diğer şartları Bakanlıkça tespit olunur.
  FON MEVCUDUNUN İHTİYACI KARŞILAMADIĞI HALLERDE (Tasarı 15)
  • Bankalardan ileride doğacak prim yükümlülüklerine mahsuben bir önceki yılda ödedikleri sigorta primi toplamı kadar avans alınır. Kurulca tespit edilecek faiziyle birlikte bu avans, doğacak prim borçlarına mahsup edilir.
  • Kurulun talebi üzerine TCMB Fona avans verir. Bu avansın miktarı, vadesi, faizi ve geri ödeme şekil ve şartları TCMBnca tespit olunur.
 

 

MALİ BÜNYESİ İYİLEŞTİRİLEMEYEN BANKALARIN TASFİYESİNE YÖNELİK İŞLEMLER

MEVDUAT KABUL İZNİNİN KALDIRILMASI 
(3182 12 ve 64/2 )

Bakanlık, TCMB’nin görüşünü alarak, bankacılık işlemleri yapma izninin kaldırılmasını Bakanlar Kuruluna öneririr. İznin iptaline Bakanlar Kurulu karar verir.
 
 
 
 

 

  MEVDUAT KABUL İZNİNİN KALDIRILMASI 
(Tasarı 14/5 )

Yukarıdaki tedbirlere rağmen, mali bünye güçlendirilemiyorsa ve bankanın faaliyetlerine devam etmesi mali sistemin güven ve istikrarı açısından tehlike arzediyorsa; Kurulun en az 5 üyesinin aynı yönde aldığı karara istinaden bankacılık yapma izni Bakanlar Kurulu tarafından kaldırılır.

 

BANKANIN TASFİYESİ (3182/68 )
  • 3182/12nci maddeye göre, bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izni kaldırılan banka, Bakan tarafındanTMSF’na veya bir bankaya devredilir.
  • TMSF tarafından mudilere ödemeler yapılır.
  • TMSF, ödediği tasarruf mevduatı için bankanın iflasını ister.
  • TMSF, iflas masasında imtiyazlı alacaklıdır.

 
 

 

  BANKANIN TASFİYESİ (Tasarı/16 )
  • Bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izni kaldırılan bankanın yönetimi ve denetimi otomatik olarak TMSF’na geçer.
  • Fonun talebi üzerine, şahsi sorumluluğu olanların mal, hak ve alacaklarına teminat şartı aranmaksızın ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz konulabilir.
  • TMSF doğrudan veya ilan edeceği bir banka aracılığı ile mudilere ödeme yapar.
  • TMSF, ödediği tasarruf mevduatı için bankanın iflasını ister.
  • TMSF, iflas masasında imtiyazlı alacaklıdır.
  • Mahkemece iflas kararı alınması halinde, TMSF iflas idaresi görev ve yetkilerine sahip olarak bankayı tasfiye eder.

 
 

 

ŞAHSİ SORUMLULUK (3182/69)
  • Bir bankanın yüzde 5 hissesinden fazlasına sahip olan ortakları, yönetim kurulu ve kredi komitesi başkan ve üyeleri ile genel müdür, genel müdür yardımcıları ve imzalarıyla bankayı zarara uğratanların mahkemece şahsi iflaslarına karar verilebilir.
  ŞAHSİ SORUMLULUK (Tasarı /17)
  • Bir bankanın yönetim kurulu ve kredi komitesi başkan ve üyeleri ile genel müdür, genel müdür yardımcıları ve imzalarıyla bankayı zarara uğratanların Kurul kararıyla, bankaya verdikleri zararla sınırlı olmak üzere şahsi iflasları istenebilir. Bu kararı mahkeme verir.
  • Bu işlemler bankanın ortaklarına menfaat temini amacıyla yapılmışsa, menfaat temin edenler hakkında da şahsi iflas kararı verilebilir.
  • Mahkemece iflasına karar verilenler hakkındaki takibi alacaklı sıfatıyla Fon yürütür.
  • Bankanın iflasında geçerli olan hükümler 17nci maddede de geçerlidir.
önceki bölüm
sonraki bölüm
elektronik kütüphane
dpt
© DPT.YBM, 1999