1- İKT Ekonomik İşbirliğinin Başlangıcı ve İlk Yıllar
Temelinde Arap-İsrail anlaşmazlığının yer aldığı siyasi olaylara bir tepki sonucu kurulan İslam Konferansı Teşkilatı (İKT), doğal olarak faaliyetlerine politik bir forum olarak başlamıştır. Bununla birlikte, bu politik hareketin etkinliğinin, ortak ekonomik eylemle bütünleşerek sağlanabileceği fikri de daha ilk yıllarda kabul görmüştür. Nitekim, Şubat 1972’de Üçüncü İslam Dışişleri Bakanları Toplantısında kabul edilen İKT Anayasası (charter)’nda, İslam camiasının ekonomik gelişimi ve üye ülkelerin üretim kapasite ve imkanlarının arttırılması gibi konulara yer verilmiştir. Böylece, İslam Ülkelerinin karşı karşıya bulundukları ekonomik ve sosyal sorunların, İKT çerçevesinde ele alınması ve üye ülkeleri birbirlerine yakınlaştırmaya yönelik muhtemel işbirliği alanlarının ortaya çıkarılması için zemin oluşmaya başlamıştır.

Bu oluşum, o dönemlerde dünyada meydana gelen eğilimlerle paralellik arzetmektedir. Nitekim, iki kutuplu dünya düzeninin hüküm sürdüğü soğuk savaş döneminde, gelişme yolundaki ülkelerin acil ekonomik ve sosyal kalkınma sorunları, 1968 yılında Yeni Delhi’de yapılan İkinci UNCTAD Konferansında “Gelişme Yolundaki Ülkeler Arasında Ekonomik İşbirliği” adı altında gündeme alınmıştır. Ancak, konunun uluslararası boyutlarda önem kazanması ve uluslararası politikaların öncelikli alanlarına girmesi 1970’li yıllarda mümkün olabilmiştir. 77’ler Grubu, Afrika Birliği Örgütü ve BM Afrika Ekonomik Komisyonu gibi  bölgelerarası   ve bölgesel oluşum ve kuruluşlar çerçevesinde yapılan bakanlar     düzeyindeki   toplantılarda “Güney-Güney İşbirliği” olarak adlandırılan bu yeni temayül ve oluşumların temel yaklaşım ve hedefleri ortaya çıkmıştır.

1976 yılında Mexico City’de yapılan, Gelişme Yolundaki Ülkeler Arasında Ekonomik İşbirliği Konferansında formüle edilen, yeni ekonomik işbirliğinin temel yaklaşım ve hedeflerinin merkezinde “kollektif kendi kendine yeterlilik” kavramı yer almaktadır.

Meydana gelen bu uluslararası süreç içinde İKT, o günün önemli ekonomik sorunlarının, her yıl yapılmakta olan İslam Dışişleri Bakanları Konferansı (ICFM) toplantılarının gündemine alınması ve İKT ölçeğinde ekonomik ve teknik işbirliği faaliyetlerinin başlatılması yönünde girişimlerde bulunmaya başlamıştır. Böylece İKT, bir anlamda, ekonomik alanda İslam Ülkeleri arasında “ Güney-Güney İşbirliği” hareketini başlatmıştır.

2- Lahor Zirvesi ve  Takip Eden Gelişmeler
1974 yılında Lahor’da yapılan İkinci İslam Zirve Konferansı, İKT ekonomik işbirliği açısından önemli bir gelişmeye sahne olmuştur. Zirve Bildirisinde, dünya ekonomisindeki gelişmeler ve üye ülkelerin güncel ekonomik sorunlarına işaret edilerek, İKT üyeleri arasında ekonomik işbirliğine duyulan ihtiyaç vurgulanmıştır. Bu niyet beyanı, üye ülkeler arasında ekonomik işbirliği faaliyetlerinin başlatılması ve geliştirilmesi yönünde İKT’nin harekete geçmesi için bir işaret olmuştur. Böylece, müteakip Dışişleri Bakanları Konferanslarında çeşitli ekonomik konuları içeren yeni kararlar alınmış ve ekonomik alanda faaliyet gösterecek İKT ihtisas kuruluşları ve organlarının kurulması için girişimler başlatılmıştır. 

Bu çerçevede, 1974 yılında, İslam dünyasında çeşitli kültür, eğitim, teknik ve ekonomik çabalara mali destek sağlamak amacıyla, İKT Genel Sekreterliği bünyesinde İslam Dayanışma Fonu (Islamic Solidarity Fund) kurulması kararı alınmıştır. Bu gelişmeyi, aynı yılda, üye ülkelerin kalkınma çabalarına destek sağlamak amacıyla, İslam Kalkınma Bankası (İKB)’nın kuruluşu izlemiştir.

Mayıs 1976’da üye ülkelerin uzmanlar düzeyinde temsil edildiği İslam Ekonomik, Kültürel ve Sosyal İşler Komisyonu (Islamic Commission for Economic, Cultural and Social Affairs), kurulmuştur. Komisyon, İKT çerçevesinde ekonomik ve kültürel işbirliği faaliyetlerini teknik düzeyde gözden geçirerek, Dışişleri Bakanlarının yıllık toplantılarına tavsiyelerde bulunmakla yükümlü kılınmıştır.

1977 yılında yapılan Sekizinci Dışişleri Konferansında, “Üye Ülkeler Arasında Ekonomik, Teknik ve Ticari İşbirliği Genel Anlaşması” onaylanmış; Ankara’da İslam Ülkeleri İstatistik, Ekonomik ve Sosyal Araştırma ve Eğitim Merkezi (SESRTCIC-Ankara Merkezi)’nin kurulması kararlaştırılmıştır. Bu gelişmeyi, İslam Mesleki ve Teknik Eğitim ve Araştırma Merkezi (ICTVTR-Dakka Merkezi)’nin Dakka’da kurulması izlemiştir. Bu kuruluşun adı daha sonra “İslam Teknoloji Enstitüsü” olarak değiştirilmiş, son olarak da “İslam Teknoloji Üniversitesi” adını almıştır. Özel sektör işbirliği alanında ise, ilk olarak Uluslararası İslam Bankalar Birliği (IAIB) Kahire’de, bilahare de, İslam Ticaret ve Sanayi Odası (ICCI) Karaçi’de, İKT’nin ilgili kuruluşları olarak faaliyete başlamışlardır.

Merkez Bankaları Guvernörleri ve Para Otoritelerinin ilk toplantısı Mart 1978’de Kuala Lumpur’da yapılmış ve muhtemel işbirliği modalitelerinin geliştirilmesi üzerinde durulmuştur. 1978 yılı ikinci yarısına gelindiğinde, İKT ekonomik işbirliği gündeminin bir hayli genişlediği ve çalışma şekil ve modalitelerin belirli bir şekil almaya başladığı görülmektedir. Bu bağlamda, işbirliği alanlarında öncelikli konuların belirlenmesi, uygulama mekanizmaları, yasal ve kurumsal altyapının oluşturulması, çok taraflı işbirliği anlaşmaları gibi konular gündemde yer almaya başlamıştır.

1981 yılında yapılan Üçüncü İslam Zirve Konferansı öncesinde, Birleşmiş Milletler Üçüncü Kalkınma Yılı hazırlıkları son aşamasına gelmiş bulunmakta idi. Bu stratejiden esinlenilerek, İKT çerçevesinde ortak yatırımlar (joint ventures) ve ticari konulara ilişkin detaylı bir eylem raporu hazırlanmıştır. Müteakiben, İslam Armatörler Birliği (ISOA)’nın Cidde’de, İslam Ticareti Geliştirme Merkezi (ICDT)’nin Kazablanka’da kurulması, İslam Ülkeleri Arasındaki Ekonomik İşbirliğini Güçlendirmek için Eylem Planı ile birlikte Ocak 1981’deki Zirve’de onaylanmıştır.

Haziran 1981’de yapılan Onikinci İslam Dışişleri Bakanları Konferansında, İslam Sivil Havacılık Konseyinin kuruluşu ve Yatırımların Teşviki, Korunması ve Garantisi Anlaşması onaylanmıştır.

Ocak 1981’de yapılan Birinci Gıda Güvenliği ve Tarımsal Kalkınma Bakanlar Toplantısında, gıda güvenliği ve tarımsal kalkınma alanında işbirliği konularının eyleme dönüştürülmesine yönelik ayrıntılı bir program kabul edilmiştir. Aynı yılın Kasım ayında, FAO Konferansı münasebetiyle, İKT Gıda ve Tarım Bakanları, Birinci Koordinasyon Toplantısında bir araya gelmişlerdir.

3- Üçüncü İslam Zirvesi ve Mekke Deklerasyonu
1981 yılı Ocak ayında Mekke ve Taif’de yapılan Üçüncü İslam Zirve Konferansı, özellikle, “Üye Ülkeler Arasında Ekonomik İşbirliğinin Güçlendirilmesine Yönelik Eylem Planı”nın kabulü bakımından önemli bir toplantı olmuştur. Eylem Planının temel amacı, çeşitli alanlara yayılmış olan İKT ekonomik işbirliği faaliyetlerinin “Ortak Eylem” kavramı çerçevesinde bir araya getirilmesidir.

1980 yılı sonlarına doğru Ankara’da yapılan Ekonomik İşbirliği Konferansında nihaileştirilen Eylem Planı, ekonomik işbirliği için 10 sektörü kapsamına almıştır. Eylem Planı, bir bakıma, İKT ekonomik işbirliği alanında  o zamana kadar sürdürülen ortak çabaların zirvesini teşkil etmektedir.

Diğer taraftan Yine Üçüncü Zirve’de Bilimsel ve Teknolojik İşbirliği ile Enformasyon ve Kültürel İşler alanında çalışan diğer iki Daimi Komite ve ekonomik ve ticari işbirliği alanında faaliyet gösterecek olan İKT Ekonomik ve Ticari İşbirliği Daimi Komitesi (COMCEC-İSEDAK)’nin kurulmasının kararlaştırılması da, yeni bir dönemin başlangıcı olmuştur.