DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

VIII. BEŞ YILLIK KALKINMA PLANININ MAKROEKONOMİK POLİTİKALARI, HEDEFLERİ VE TAHMİNLERİ

I. MAKROEKONOMİK POLİTİKALAR

195. VIII. Plan döneminde makroekonomik politikaların temel hedefi; enflasyonu AB kriterleri ile uyumlu düzeylere düşürmek, ekonomide sürdürülebilir bir büyüme ortamı tesis etmek ve AB'ne tam üyelik hedefi doğrultusunda ekonominin rekabet ve uyum gücünü artırmaktır.

196. Bu temel hedefler çerçevesinde, maliye politikası, kamu açıklarını kalıcı bir biçimde azaltacak ve kamu borç stokunun sürdürülebilir bir yapıda gelişmesini sağlayacak şekilde yürütülecektir.

197. Para ve kur politikası enflasyonla mücadeleyi destekleyecek ve ekonomik birimlere uzun vadeli bir bakış açısı kazandıracak çerçevede uygulanacaktır.

198. Gelirler politikası, üretim ile istihdamı artırma ve fiyat istikrarını sağlama hedefleriyle tutarlı bir biçimde ve verimlilikle ilişkili olarak yürütülecektir.

199. Makroekonomik istikrarı sürekli kılacak ve ekonominin etkin, esnek ve verimli bir yapıya kavuşmasını sağlayacak olan yapısal reformlar hızla yürürlüğe konulacaktır. Bu çerçevede, tarımsal destekleme, sosyal güvenlik, kamu mali yönetimi ve şeffaflık, vergi politikası, bankacılık sisteminin denetimi ve gözetimi konularında kapsamlı yapısal reformlar süratle hayata geçirilecektir.

1. MALİYE POLİTİKASI

200. Maliye politikasının temel amacı, kamu açıklarının kalıcı bir biçimde azaltılması ve sürdürülebilir bir finansman yapısına geçişin sağlanması olacaktır. Bu çerçevede, kamu harcama, gelir ve borçlanma politikaları tutarlı ve etkin bir biçimde uygulanacaktır.

201. Kamusal faaliyet alanı içinde yer alan ve hizmetin niteliği itibarıyla bütçe ile ilgisi kurulması gereken kamusal harcamalar bütçe içine alınacaktır.

202. Kamusal karar alma sürecinde etkinliği artırmak amacıyla, politika oluşturulması, planlama ve bütçeleme arasında kurulması gereken zorunlu ilişki orta vadeli bir harcama sistemi perspektifine dayanan bütçeler hazırlanması suretiyle sağlanacaktır. Bu çerçevede, bütçe hazırlanması süreci ile ilgili yasal çerçeve yeniden düzenlenecek, modern bütçe sistemlerinin gerektirdiği kurumsal ve fonksiyonel işleyiş ve mekanizmalar sisteme dahil edilecektir.

203. Mali disiplinin sağlanması, kaynakların stratejik önceliklere göre dağıtılması ve etkin kullanılması gibi temel bütçesel sonuçların elde edilmesinde önemli bir araç olan, mali saydamlığın yaygınlaştırılmasını sağlayacak mekanizmalar geliştirilecektir. Bu anlamda, öncelikle muhasebe ve mali raporlama standartları geliştirilecek ve sisteme aktif bir şekilde dahil edilecektir. Mali disiplini sağlamak üzere kamu harcama reformu biran önce gerçekleştirilecektir.

204. Siyasi ve yönetsel yetki ve sorumluluklar kamusal hizmetin üretilmesi sürecinde açık olarak tanımlanacak ve bu tanım üzerine kurulu bir hesap verme sorumluluğu geliştirilecektir.

205. Denetimi sınırlayan düzenlemeler ve fiili uygulamalar, denetim sisteminin bağımsız çalışmasını sağlayacak mekanizmaların güçlendirilmesi ile birlikte kaldırılacaktır.

206. Etkinliği ölçen temel araçlardan birisi olarak performans denetimine geçilecektir.

207. Kamu harcamalarının artışı kontrol altında tutulacak ve kaynakların tahsisinde hizmet-maliyet ilişkisinin sıkı bir şekilde kurulmasına ve sektörel önceliklere önem verilecektir.

208. Vergi sistemi basit ve anlaşılır hale getirilecek, yeterli ve etkin belge düzeni ve otokontrol mekanizmaları geliştirilecek, vergi kayıp ve kaçakları azaltılacak, verginin tabana yayılması sağlanacaktır. Vergi İdaresinin uygulama hizmet ve denetim gücünü arttırmak amacıyla tam otomasyon projesine büyük önem verilecek ve süratli bir şekilde tamamlanacaktır.

209. Tevkif suretiyle vergi alınmasından vazgeçilmeksizin, gelir vergisinin kişiselliği ve mali güce göre vergilendirme ilkelerini dikkate alan üniter vergilemeye ağırlık verilecektir.

210. İstisna, muafiyet ve vergi indirimi gibi vergi harcamaları ekonomik ve sosyal politikalar çerçevesinde yeniden düzenlenecek, vergi harcamaları yoluyla alınmasından vazgeçilen tutarlar bütçe kanunu kapsamında ayrıntılı bir şekilde raporlanacaktır.

211. Vergi affı uygulamasını gerektirmeyecek ortam oluşturulacak ve af beklentilerinin ortadan kaldırılmasını sağlayacak düzenlemeler gerçekleştirilecektir.

212. Mahalli idarelerin sağladıkları hizmetlerle ilişkili olan bazı vergi ve harçların bu idarelere devri sağlanacaktır.

213. Kamu borçlanmaları düzenli bir şekilde raporlanacak, kamu borç stoku şeffaf bir hale getirilecektir. Kamu mali sisteminde öngörülen disiplinin sağlanması amacıyla, borçlanmaya ilişkin ilke ve sınırlamaları içeren bir borçlanma programı bütçe ekinde yayınlanacaktır. Borçlanmaya ilişkin ilke ve sınırlamaların tespitinde Maastricht kriterleri dikkate alınacaktır.

214. Bütçe içi fonlar tümüyle kaldırılacak, bütçe dışı fonlardan kuruluş amaçları doğrultusunda çalışmayanlar tasfiye edilecek, fonlara ek mali yükümlülük getirilmeyecektir. Bu kapsamda, yeni fon kurulmayacak, faaliyetine devam edecek olan bütçe dışı fonların denetiminde etkinlik sağlanacaktır.

215. Emeklilik ve sağlık sigortası hesapları ve hizmetleri birbirinden ayrılacak, sağlık sigortası ve sağlık hizmetlerinin özelleştirilmesine çalışılacaktır.

216. Sosyal güvenlik kuruluşlarının gelirlerinin artırılması amacıyla etkin bir fon yönetimi politikası uygulanacaktır. Bu kapsamda, özellikle Emekli Sandığına ait gayrimenkullerin rantabl kullanılması konusunda gerekli tedbirler alınacaktır. Bu çerçevede, varlıkların doğrudan işletilmesi yerine kiraya verilmesi, gayrimenkul yatırım ortaklığı gibi araçlardan yararlanılacaktır.

217. Sağlık harcamalarının kontrolü amacıyla, usulsüzlük yapanlara yönelik yaptırımların caydırıcılığı artırılacaktır.

218. Sosyal güvenlik kuruluşlarının sigortacılık dışındaki faaliyetleri tasfiye edilecektir.

219. Emekli Sandığında prime tabi tutulmayan gelirler prime tabi hale getirilecektir.

2. PARA, KUR VE MALİ SİSTEME İLİŞKİN POLİTİKALAR

220. VIII. Plan döneminde para politikası, enflasyonun Avrupa Para Birliği kriterlerine uyumlaştırılmasını ve fiyat istikrarını hedefleyen bir çerçevede uygulanacaktır.

221. Kur politikası ilk 18 ay için hedeflenen enflasyon oranları referans alınarak döviz kurunun günlük olarak ilan edilmesi, 2001 Temmuz ayında başlayan ikinci 18 ayda da kur sepeti uygulamasının tedrici olarak açılan bir bant içinde serbestçe belirlenmesi şeklinde olacaktır. Böylece, kur bandı uygulamasıyla birlikte daha esnek bir net iç varlık politikasının uygulanmasına başlanılacaktır. 2003 yılından itibaren döviz kurları esnek bir çerçevede gelişirken, para politikası fiyat istikrarının sürdürülmesi hedefi doğrultusunda uygulanacaktır.

222. Mali sistemde kaynakların etkin dağılımının temini ve mali kurumların daha rekabetçi ve etkin bir yapıya kavuşabilmeleri için gerekli ortam oluşturulacaktır. Bu çerçevede, mali sistemde şeffaflık ve etkinliğin sağlanmasına yönelik adımlar atılacak, kamu bankalarının yapısal sorunları çözülerek, öncelikle özerkleştirilecek ve kamu kesimi kademeli olarak bankacılık kesiminden çekilecektir. Ayrıca, fon maliyetlerinin uluslararası seviyelere yaklaştırılması için mevduat munzam karşılıkları, disponibilite yükümlülüğü, Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu kesintisi gibi yasal yükümlülükler gözden geçirilecektir.

223. Yatırım araçlarının vergilendirme açısından nötr bir konuma çekilmesi sağlanacaktır.

224. Mali sistemin AB normlarıyla uyumlaştırılması sağlanacaktır.

225. Gelişen mali sistemin yapısında ayrı düzenleyici kurumların görev alanlarından kaynaklanabilecek boşlukların önlenebilmesi ve mali piyasalarda etkinlik ve saydamlığa ait uygulamaların homojenliğini sağlamak amacıyla Mali Sistemi Düzenleme ve Denetleme Üst Kurulu oluşturulacaktır. Mali sistemde faaliyette bulunan özerk düzenleme ve denetleme kurullarının nihai aşamada tek çatı altında toplanmasıyla oluşan söz konusu kurumun faaliyetleri konusunda parlamentoya karşı sorumlu olmasını ve sektörün tamamında faaliyet gösteren kuruluşlar ile kamuyu bilgilendirmesini sağlayacak düzenlemeler yapılacaktır.

226. Şeffaflığın ön plana çıkacağı VIII. Plan döneminde yatırımcıların kararlarını daha geniş bir veri setini dikkate alarak vermeleri mümkün hale gelecek, derecelendirme kuruluşları faaliyete geçirilecek ve risklilik hakkındaki bilgilerin herkese açık ve ulaşılabilir olduğu bir ortamda mevduat sigortasının kapsamı daraltılacaktır.

227. Mali piyasalarda şeffaflığın teminine yönelik olarak, 4487 sayılı Kanunla oluşturulan Muhasebe Standartları Kuruluna etkinlik kazandırılacaktır. Bu çerçevede, tüm işletmeler için geçerli ve işletme ile ilgili tüm tarafların yararlanabileceği birörnek mali tablo ve raporlama standartları oluşturulacaktır.

228. Düzenleme ve denetleme otoritelerinin sürekli gözetim ve denetimine imkan sağlamak amacıyla, mali sistemde faaliyet gösteren kuruluşların ihtiyaçlarına uygun risk yönetimi ve iç denetim sistemlerinin kurulması sağlanacaktır.

229. Mali piyasalarda aracılık faaliyetinde bulunan kurumların sermaye yapılarının güçlendirilmesi amacıyla, birleşme ve devralmalar desteklenecektir.

230. Bankacılık kesiminde sistemik risklerin önlenebilmesi için, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu tarafından gereken önlemlerin alınması sağlanacak, bu açıdan sistemin şeffaflığı ve uluslararası kriterlere uygun çalışması temin edilecektir.

231. Bankacılık kesimini ilgilendiren işlemlerin yaygın olarak teknolojik altyapı ve kart kullanımı ile yapılmasının sağlanması için gerekli düzenlemeler gerçekleştirilecek ve Vergi Usul Kanunuyla Maliye Bakanlığına tanınan mükelleflerin tahsilat ve ödemelerini finansal sistem kullanılarak gerçekleştirmeleri hususundaki yetki kullanılacaktır.

232. Sermaye piyasası araçlarının kaydileşmesi tavizsiz bir biçimde uygulanacaktır.

233. Sermaye piyasasının arz yönünden gelişmesi sağlanırken, bu piyasalardaki derinliğin kurumsal yatırımcılar vasıtasıyla artırılması için gereken önlemler alınacaktır.

234. Mülkiyetin tabana yayılması için azınlık hisselerinin haklarının korunmasına yönelik Birikimli Oy Sistemi uygulamasının gelişmesi sağlanacaktır.

235. Mali piyasalarda rekabetçi ortamı bozan manipülasyon, içerden öğrenenlerin ticareti gibi konulara hassasiyetle eğilinecek ve özel uzmanlığa ihtiyaç duyulan bu alanda ihtisas mahkemelerinin kurulması hususunda adımlar atılacaktır.

236. Sigortacılık sektörünün fon yaratabilir bir yapıya kavuşturulabilmesi için özel emeklilik sigortalarının gelişmesi sağlanacak, hayat sigortası dalındaki mevcut vergi mevzuatı tekrar gözden geçirilerek, vergisel teşviklere açıklık getirilecektir.

237. Sigortacılık sektörünün düzenlenmesi ve denetlenmesi hususunda mevzuattaki boşluklar giderilecek, fonların plasmanında güvenli yatırımın gerçekleştirilebilmesi amacıyla şeffaflığın uygulanması sağlanacaktır.

238. Zorunlu sigorta uygulamaları yaygınlaştırılacaktır.

3. KİT VE ÖZELLEŞTİRME POLİTİKALARI

239. Devletin ekonomiye doğrudan müdahalesi özelleştirme politikaları çerçevesinde olabildiğince daraltılacak, kamu hizmeti niteliğinde görevlerin yürütülmesinde etkinlik ve verimlilik esaslarına uyulacaktır. Özelleştirme kapsamı dışındaki işletmelerin faaliyetlerini özerk bir şekilde yürütebilmelerini teminen yeniden yapılandırılmaları sağlanacaktır.

240. Özelleştirme stratejisi geniş kamuoyu desteğine, uzlaşmaya ve özelleştirme sürecinin şeffaflığına dayanacaktır.

241. Özelleştirmeden beklenen hedeflere ulaşmak amacıyla kamu sermayesinin belirleyici olduğu ulaştırma-haberleşme ve enerji sektörlerinde serbestleşmeye gidilerek, özel sektör katılımının sağlanmasına yönelik düzenlemelere devam edilecektir. Yap-işlet-devret, yap-işlet ve işletme hakkı devri gibi finansman modelleri yeniden gözden geçirilerek bu modellerin rekabeti engelleyici uygulamalara yol açması önlenecektir. Özel sektörün katılımına açılan iletişim ve enerji gibi sektörlerde, tüketici hak ve çıkarlarını korumak ve rekabeti tesis etmek başta olmak üzere gerekli her türlü yapısal düzenlemeler özerk düzenleyici kurullar vasıtasıyla sağlanacaktır.

242. Özelleştirme uygulamalarında sermaye piyasalarından yararlanılarak sermayenin tabana yayılması sağlanacaktır.

4. YATIRIM POLİTİKALARI

a) Kamu Yatırımları

243. Ülkemizde son yıllarda süreklilik kazanan kamu açıklarının yol açtığı borçlanma gereğinden kaynaklanan yüksek faiz oranları yatırımları olumsuz etkilemiştir.

244. Kamu yatırımlarında, mevcut proje stokunun büyüklüğü, ayrılan kaynakların yetersizliği, proje seçiminde teknik, ekonomik ve sosyal kriterlere ve önceliklere yeterince uyulamaması, önemli projelerdeki gecikmeler başlıca sorunlar olmaya devam etmektedir.

245. VIII.Plan döneminde kamu ve özel kesim kaynaklarının akılcı ve birbirlerini tamamlayan yatırım alanlarına yönlendirilmesi esas olacaktır. Bu politikaya paralel olarak kamu kesimi yatırımları ağırlıkla ekonomik ve sosyal altyapı alanlarında yoğunlaştırılacak, özel kesimin ise kamu kesiminin çekildiği tüm alanları da kapsayacak şekilde yatırımlarını artırarak sürdürmesi özendirilecektir. Özel kesimin, ülke genelinde yüksek katma değer yaratabilecek üretim gücüne erişilmesine, ekonominin rekabetgücünün geliştirilmesine, istihdamın, verimliliğin ve ihracatın artırılmasına ve uygun teknolojilerin üretimi ve/veya transferine yönelik yatırımlara ağırlık vermesi büyük önem taşımaktadır.

246. Kamu yatırımları devletin ekonomideki rolü ve belirlenecek öncelikler çerçevesinde gerçekleştirilecek, mevcut proje stoku teknik, ekonomik ve sosyal yapılabilirlik kriterleri çerçevesinde gözden geçirilerek rasyonel bir yapıya kavuşturulacak, proje döngüsü yönetimi kapsamlı ve etkin hale getirilerek mevcut kamu kaynaklarının daha verimli kullanımı sağlanacak ve kamu projeleri uygulamasında disiplin artırılacaktır.

247. Kamu yatırımlarında, eğitim, sağlık, teknoloji altyapısı, enerji, sulama, kentsel altyapı yatırımlarına ve ulaştırma alt sektörleri arasında dengeyi sağlayıcı yatırımlara, bölgesel gelişme stratejileri dikkate alınarak öncelik verilecektir.

248. Kamu kesiminde önemli sektörlerde gerçekleştirilecek projelerin planlanmasında ve uygulanmasında ana planlar çerçevesinde oluşturulacak öncelikler belirleyici olacaktır.

249. Kamu yatırım tahsislerinin belirlenmesinde, Yatırım Programında yer alıp dış finansmanı sağlanmış, uygulamasında önemli aşama kaydedilmiş, diğer projelerle bağlantılı ve/veya eş zamanlı olarak yürütülmesi önem taşıyan ve Plan dönemi içinde tamamlanarak ekonomiye kazandırılabilecek projelere belirlenen sektörel öncelikler çerçevesinde ağırlık verilecektir. Ayrıca 1999 ve 2000 yıllarında deprem hasarlarının telafisi amacıyla başlatılmış bulunan projelerden tamamlanamayanların Plan döneminin ilk iki yılında öncelikle tamamlanmasına çalışılacaktır.

250. Yatırım programlarına alınacak yeni projelerin belirlenmesinde kamu proje stokunun optimum düzeyde tutulması hususu dikkate alınarak seçici davranılacak, yeni proje stokunun teknik, mali, ekonomik, sosyal ve çevresel yapılabilirliği yüksek projelerden oluşturulmasına azami dikkat gösterilecektir.

251. Özelleştirme kapsamındaki kuruluşların yatırım programları, uygulanan özelleştirme politikalarıyla uyumlu olacaktır.

252. Altyapı hizmetlerinin sağlanmasında, kamu yararı ve etkinlik ilkeleri esas alınarak, bir taraftan yeni finansman modelleri geliştirilirken, diğer taraftan Yap-İşlet-Devret ve benzeri modellerin uygulaması etkin hale getirilecektir.

253. Toplumun büyük kesimini ilgilendiren önemli projelerde, halkın proje oluşumuna katılımını sağlayacak katılım mekanizmaları geliştirilecektir.

254. Bilgi toplumuna geçiş amacı doğrultusunda, yatırım alanları konusunda da bilgi üretimi ve bilginin yaygınlaştırılması desteklenecektir.

b) Yatırımlarda Devlet Yardımları

255. VII. Plan döneminde teşvik belgesi almış yatırımlarda düşüş görülmüştür. 1995, 1996, 1997, 1998 ve 1999 yıllarında verilen teşvik belgelerinin sayısı ve toplam tutarı, sırasıyla 4.955 adet ve 48,9 milyar dolar, 5.023 adet ve 24,6 milyar dolar, 5.144 adet ve 21,5 milyar dolar, 4.291 adet ve 15,4 milyar dolar, 2.967 adet ve 11,2 milyar dolar olmuştur. Sektörel bazda ise 1995-1999 döneminde teşvik belgelerinin toplam yatırım tutarı içinde imalat sanayinin payı yüzde 87,6'dan yüzde 43,4'e düşerken enerji, turizm, ulaştırma ve diğer hizmet sektörü yatırımlarının payı artmıştır. İmalat sanayii payındaki bu gerilemede, Gümrük Birliği'ne hazırlık amacıyla tekstil sektörü başta olmak üzere 1995 yılında aşırı düzeyde artan yatırım eğilimi etkili olmuştur. Bu dönemde teşvik belgelerinde tevsi ve modernizasyon yatırımlarının payı artarken komple yeni yatırımlar yüzde 70-80 düzeyindeki ağırlığını korumuştur.

256. VII. Plan döneminde KOBİ'lere, OHAL ve Kalkınmada Öncelikli Yörelerdeki yatırımlara ve büyük ölçekli sınai yatırımlara ilave destek imkanları sağlanmış, teşvik için ayrılan kaynak bütçeleştirilmiş, ancak bu kaynağın yetersizliği, uygulamada mevzuatın sık değişmesi, bürokrasinin fazlalığı ve devlet yardımlarını sağlayan kurumlar arasındaki koordinasyon eksikliği önemini korumuştur.

257. Yatırımları teşvik politikalarının temel amacı; dünya ile entegrasyonu sağlamak, bilgi toplumuna erişmek ve yabancı sermayeyi özendirmektir. Bu çerçevede, yazılım başta olmak üzere bilgi teknolojileri, Ar-Ge ve teknoloji geliştirme, altyapı, Yap-İşlet-Devret ve benzeri modellerle yürütülen projeler, çevre koruma, küçük ve orta boy işletmelerin gelişmesi, kalifiye işgücü sağlanması, istihdam yaratma, döviz kazandırma ve bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılmasına yönelik yatırım ve faaliyetler desteklenecektir.

258. Yatırımların desteklenmesinde; AB uygulamaları da dikkate alınarak, değişen iç ve dış piyasa şartlarına uyum sağlamak üzere, daha etkin araçların kullanılması, bürokrasinin azaltılması, şeffaflık, genellik ve yansızlık temel ilke olacaktır.

259. Bürokrasiyi azaltmak için; belli büyüklükteki projelerin dışındaki yatırımlar, mali mevzuatlarda yapılacak yeni düzenlemelerle belgesiz teşvik sistemine geçilecektir. Ayrıca yine bürokrasiyi azaltmak ve yatırımcıya kolaylık sağlamak üzere; yatırım teşvik belgesine ait bazı işlemlerin yatırımın bulunduğu illerde yapılması sağlanacaktır.

260. Devlet yardımlarının uygulanmasında karmaşık hale gelen bölge ve yöre tanımlamaları, desteğin etkinliğini artırmak üzere yeniden yapılacaktır.

261. Türkiye'nin sanayi haritası çıkarılarak, birbirini besleyen, birbirinin altyapısını tesis eden yatırımlar ile bölgesel gelişmeye yönelik projeler desteklenecektir.

262. Devlet yardımları ile sağlanan desteklerin etkinliğini ölçmek, ayrılan kaynağın amacına uygun kullanıp kullanılmadığını araştırmak üzere takip, kontrol ve değerlendirme mekanizması etkin hale getirilecektir.

263. Çok sayıda ve karmaşık olan "Yatırımlarda Devlet Yardımları Mevzuatı" sade, anlaşılır ve tek bir çerçeve karar haline getirilecektir. Buna bağlı olarak yatırım teşvik sisteminin basitleştirilmesi ve daha etkin hale getirilmesi için mevcut mevzuatta gerekli değişiklikler en kısa sürede yapılacaktır.

5. DIŞ TİCARET VE ÖDEMELER DENGESİ POLİTİKALARI

264. İhracatta sürekli bir artış gerçekleştirilmesi amacıyla, rekabetgücünün artırılmasına ve ihracatın yapısında dünya ticaretindeki eğilimlere paralel yapısal bir dönüşüm gerçekleştirilmesine önem verilecektir.

265. İhracatta yeni bir atılım yapılabilmesi amacıyla, tüketim malı üreten ve yoğun hammadde ve emek kullanımına dayalı üretim yapan sınaî yapıdan, bilgi ve teknoloji yoğun sınaî yapıya geçişi sağlayacak ve ihracatta yeni teknoloji yaratarak pazar payını artıracak politikalara önem verilecektir.

266. AB'ye uyum ve Dünya Ticaret Örgütü anlaşmalarında öngörülen gerek geçiş süreci esneklikleri ve gerekse yasak olmayan sübvansiyonlar kapsamında başvurulabilecek Ar-Ge, çevre koruma, bölgesel kalkınma amaçlı sübvansiyonların etkin bir şekilde kullanımı sağlanacaktır. Ayrıca, tanıtıma yönelik faaliyetler ile uluslararası Türk markası kullanımının teşvikine önem verilecektir.

267. Eximbank kredi, garanti ve sigorta mekanizmalarına yeterli kaynak sağlanarak ihracatın finansmanına katkıda bulunulacaktır. Ayrıca, Eximbank kredilerinin artan oranda ihracat sigortası, proje kredileri ve yurtdışı projelerin finansmanına tahsis edilmesi sağlanacaktır. İhracat sayılan yurtiçi satış ve teslimlerin de Eximbank kredilerinden yararlandırılması için gerekli çalışmalar ve düzenlemeler yapılacaktır.

268. İhracatın ve yurtdışına doğrudan yatırımların desteklenmesi açısından, politik ve diğer risklerin garanti ve sigorta programları kapsamında üstlenilmesini, yurt dışındaki yatırımların istikraz ve istikraz garantileri yoluyla desteklenmesini sağlayacak bir yapı oluşturulacaktır

269. KOBİ'lerin uluslararası piyasalarda yoğun rekabet koşullarına uyum sağlamaları, uluslararası pazarlama, tanıtım ve ticari bilgiye ilişkin eksikliklerini gidermeleri amacıyla Sektörel Dış Ticaret Şirketleri modelininin teşvikine devam edilecektir. Ayrıca, KOBİ'lerin organizasyon yapıları içinde pazarlama ve ihracat birimlerinin oluşturulması yönünde gerekli danışmanlık ve destek hizmetleri sağlanacaktır.

270. Dahilde işleme rejimi çerçevesinde yapılan uygulamalarda, ülke kaynakları değerlendirilerek, yurtiçi stoklar devreye sokulacaktır. Özellikle GAP'ın devreye girmesi sonucunda artan üretimin, işlenmeden veya işlendikten sonra ihraç edilebilir mallara yönlendirilmesi sağlanacaktır.

271. AB dışındaki bölgesel bütünleşmelerden beklenen faydanın sağlanabilmesi için öncelikle tercihli bir tarife rejimi oluşturulacaktır. Ayrıca, Kafkasya, Orta Asya ve Orta Doğu ülkeleri ile ticari ilişkilerin geliştirilmesine çaba gösterilecektir.

272. Serbest Bölgelerden daha etkin şekilde yararlanmaya yönelik olarak, sektörel kümeleşmenin, yüksek teknolojiyi içerecek şekilde olması sağlanacak ve tanıtım faaliyetleri artırılacaktır.

273. Mevcut serbest bölgelerin tam kapasiteyle ve etkin çalışmasına öncelik verilecek, serbest bölgelerin alt ve üst yapı olanaklarının iyileştirilmesi sağlanacaktır.

274. Ülke, sektör ve ürün bazında güncel verilerin oluşturulması, bunlara bağlı olarak pazar araştırması faaliyetlerinin düzenlenmesi ve uluslararası ticaret ve rekabet kuralları konularında ilgili kuruluşlar bünyesinde veri tabanı oluşturulması ve ihracatçıların bu bilgilere kolaylıkla ulaşabilmeleri sağlanacaktır.

275. İhracata yönelik destek ve yardımların kapsamı ile uygulama yöntemleri bakımından sıklıkla yaşanılan değişikliklerin asgariye indirilmesi ve üretici ihracatçıların planlama ve ödemeler konusunda karşılaştıkları sorunların giderilmesi sağlanacaktır.

276. Elektronik ticaretin dünyada artan önemi göz önüne alınarak, ülke genelinde yaygınlaştırılması hızlandırılacaktır.

277. Bilgi çağının gereklerine uygun hızlı ve sağlıklı bir şekilde veri üretimi ve bürokratik işlemlerin azaltılması açısından, mevcut Gümrüklerin Modernizasyonu Projesine dış ticaretle ilgili işlem yapan ve veri üreten ihracatçı birlikleri de dahil edilecektir.

278. İthalatın haksız rekabete neden olmaması, ülke standartları ve sağlık koşullarına uygun olması ve çevreye zarar vermemesi için uluslararası kurallarla uyumlu bir biçimde yapılan düzenlemelerin etkin olarak uygulanmasına devam edilecek, gerekli durumlarda yeni düzenlemeler ve değişiklikler yapılacaktır.

279. İthalatta haksız rekabetin araştırılması hususunda gerekli danışmanlık hizmetlerinin ve teknik yardımın ilgili kuruluşlarca sağlanmasına çaba gösterilecektir.

280. Dahilde işleme rejimi çerçevesinde yapılan ithalatın izlenebilmesi ve daha etkin uygulama yapılabilmesi için, dahilde işleme rejimi çerçevesinde verilen izinlerin gümrük kapılarında kodlanarak kayıtlara geçirilmesi sağlanacaktır.

281. Sınır ticareti kapsamındaki ithalatın, sınır ticaretine konu il ve bölge ihtiyaçlarını aşarak haksız rekabete yol açan uygulamalara dönüşmesi engellenecektir.

282. Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının, ülkemizin üretim ve teknoloji kapasitesi ve rekabetgücüne katkısına önem verilecek, ihracata dönük ve yüksek katma değer yaratabilecek projeler özendirilecektir.

283. Doğrudan yabancı sermaye yatırımları ile ilgili mevzuat AB normlarıyla uyumlu hale getirilecektir.

284. Yabancıların Türkiye'de çalışma hakları ve yabancı yatırımcının mülk edinmesi ile ilgili alanları düzenleyen kanunlar günün ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde yeniden düzenlenecektir.

285. Doğrudan yabancı sermaye yatırımları ile ilgili Türkiye'nin imzaladığı sözleşmelere işlerlik kazandırılacaktır.

286. Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını ileri teknoloji gerektiren üretim alanlarına yönlendirecek bir şekilde etkin tanıtım kampanyaları yapılacaktır.

II. MAKROEKONOMİK ÖNGÖRÜLER

1. GİRİŞ

287. 1997 yılının ikinci yarısında Güneydoğu Asya ülkelerinde yaşanan ekonomik kriz ve bir yıl sonra ortaya çıkan Rusya krizi, ülkemizde dış kaynak yetersizliğine ve kamu borçlanmasında iç piyasalara daha fazla yönelinmesine neden olmuştur. Artan iç borç stoku nedeniyle, iç borç faiz ödemeleri bütçenin en büyük kalemlerinden biri haline gelmiş, kamu gelir ve faiz dışı harcamalarından oluşan bütçe birincil dengesinin, kamu maliyesi performansı açısından gösterge niteliği en aza inmiştir. 1998 yılında, kamu kesiminde sürdürülebilir bir dengenin sağlanması amacıyla uygulamaya konan istikrar programı ve dış talep yetersizliğine bağlı olarak yavaşlayan ekonomi, Marmara ve Bolu-Düzce depremlerinin de olumsuz etkisiyle 1999 yılında yüzde 6,4 oranında küçülmüştür.

288. Bu gelişmeler sonucunda, ekonomik istikrarı yeniden sağlamaya yönelik olarak 2000-2002 dönemini kapsayan 3 yıllık Makro-ekonomik Program, IMF Stand-By Anlaşması desteği ile uygulamaya konulmuştur. Program temel olarak "bağlı kur politikası" aracıyla, 2002 yılının sonunda enflasyonu tek haneli rakamlara düşürmeyi hedeflemektedir. Bu bağlamda, TEFE yıllık artışının 2000 yılı sonu itibariyle yüzde 20, 2001 yılı sonunda yüzde 10 ve 2002 yılı sonunda da yüzde 5 düzeyine düşeceği tahmin edilmektedir. Ayrıca, 2000-2002 döneminde ekonomik büyümenin yüzde 5'ler seviyesinde gerçekleşmesi, öngörülen yapısal reformlar ile kamu kesimi dengesinin yeniden sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulması amaçlanmıştır. Bu çerçevede, dış kaynak ve özelleştirme gelirleri ile kamunun iç borç stoku ve faiz yükünün azaltılması planlanmakta ve bunun sonucunda, iç borç kullanımının kısa vadeden uzun vadeye doğru kayması ve reel faizlerin düşmesi beklenmektedir. Enflasyonu düşürme programı, enflasyon hedefiyle tutarlı gelirler politikası ve sıkı maliye politikasıyla desteklenmektedir.

289. VIII. Planın 2001-2002 dönemi makroekonomik istikrarın sağlanacağı, 2003-2005 dönemi ise yapısal reformlara devam edilerek, kamu gelir ve harcamalarının orta vadeli planlanabileceği, enflasyonun tek haneli rakamlar seviyesinde tutulması için gerekli politikaların uygulanarak, büyümenin sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulacağı bir dönem olacaktır.

2. MİLLİ GELİR TAHMİNLERİ

290. VIII. Plan döneminde yıllık ortalama olarak GSYİH'nin yüzde 6,5, GSMH'nın ise yüzde 6,7 oranında artacağı tahmin edilmektedir. Sektörler itibariyle yıllık ortalama katma değer artış hızının tarımda yüzde 2,1, sanayide yüzde 7 ve hizmetlerde yüzde 7,5 olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Böylece, Plan dönemi sonunda tarımın GSYİH içindeki payının yüzde 17,2'den yüzde 14,0'e düşmesi, sanayinin payının yüzde 23,3'den yüzde 23,8'e ve hizmetlerin payının ise yüzde 59,5'den yüzde 62,2'ye yükselmesi beklenmektedir.

TABLO: 1- Ana Sektörler İtibariyle Katma Değer Gelişmesi
					(1998 Fiyatlarıyla, Trilyon TL.)
Sektörler	2000(1)				2001-2005		2005
	Katma Değer		GSYİH İçindeki pay (%)		Yıllık Ortalama Değişme(%)		GSYİH İçindeki pay (%)
1. Tarım	9001,5		17,2		2,1		14,0
2. Sanayi	12178,8		23,3		7,0		23,8
3. Hizmetler	31090,1		59,5		7,5		62,2
GSYİH (P.F.)	52270,5		100,0		6,5		100,0
Dış Alem Faktör Gelirleri	587,4		1,1		-		2,2
GSMH (P.F.)	52857,9		101,1		6,7		102,2
(1) Gerçekleşme Tahmini Tahminler ve öngörüler DPT Makroekonometrik modeli DPTMAKROM vasıtasıyla elde edilmiştir.

 

 

TABLO: 2- Üretimde Sektörel Gelişmeler
	(1998 Fiyatlarıyla)
Sektörler	2000 (1)		2001-2005	2005
	Sektörel Paylar (%)		Yıllık Ortalama Artış(%)	Sektörel Paylar (%)
Tarım	14,8		3,8	13,9
Sanayi	34,2		4,4	33,0
Hizmetler	51,0		6,0	53,1
Toplam	100,0		5,2	100,0
(1) Gerçekleşme Tahmini Tahminler ve öngörüler DPT Makroekonometrik modeli DPTMAKROM vasıtasıyla ve 1996 Yılı Girdi-Çıktı Tablosundan yararlanarak elde edilmiştir.

291. Plan döneminde GSMH büyümesine en yüksek marjinal katkının Toplam Faktör Verimliliğinde (TFV) öngörülen artıştan gelmesi beklenmektedir. TFV artışı; üretim artışının sermaye, işgücü gibi geleneksel üretim faktörlerindeki değişme tarafından açıklanamayan kısmıdır. Sürdürülebilir büyüme açısından önemli bir olgu olan TFV'nin başlıca belirleyicileri; eğitim, Ar-Ge harcamaları, doğrudan yabancı sermaye yatırımları, dışa açıklık, kurumsal yapı ve altyapı yatırımlarıdır. Türkiye ekonomisinde son otuz yıllık dönemde yılda ortalama yüzde 15'ler civarında seyreden ve son yıllarda yüzde 20 düzeyini aşan TFV'nin büyümeye katkısının Plan dönemi boyunca yüzde 30'lara yükseleceği tahmin edilmektedir. Plan döneminde TFV artışı, kamu kaynaklarının artan ölçüde eğitim, sağlık, Ar-Ge, haberleşme ve enerji yatırımlarına yönlendirilmesiyle mümkün olacaktır.

292. Plan döneminde, büyümenin üretim yönünden geleneksel belirleyicileri olan sermaye stoku ve istihdamda da belirgin bir artış öngörülmektedir. Kamu ve özel yatırımlarda gerçekleşmesi beklenen artış nedeniyle toplam sabit sermaye yatırımlarının yılda ortalama yüzde 7,1 oranında artacağı tahmin edilmektedir. İstihdam yapısının tarımdışı sektörler lehine değiştirilmesi, işgücü piyasasının etkinleştirilmesi ve bilgi çağının gerekleri doğrultusunda nitelikli işgücünün büyümeye katkısının artırılması sağlanacaktır.

293. Plan döneminde nüfus artış hızının düşüş eğiliminin süreceği tahmin edilmektedir. 2000 yılında cari olarak yaklaşık 3.000 dolar düzeyinde olan kişi başına GSMH'nın, 2005 yılında 4.300 dolar seviyesine yükseleceği tahmin edilmektedir.

3. BÜYÜMENİN TALEP BİLEŞENLERİ

294. Makroekonomik Programın uygulanma döneminde (2000-2002) GSMH'nın yılda ortalama yüzde 6,3 büyümesi öngörülmektedir. VIII. Plan döneminde ise GSYİH'nın reel olarak yılda ortalama yüzde 6,5, net dış alem faktör gelirlerinde beklenen olumlu gelişmelerin etkisiyle GSMH'nın yılda ortalama yüzde 6,7 büyüyeceği tahmin edilmektedir.

295. VIII. Plan döneminde toplam sabit sermaye yatırımlarının, büyük ölçüde reel faiz oranındaki düşüşe bağlı olarak yılda ortalama yüzde 7,1 oranında reel artış göstermesi ve cari GSMH içindeki payının da 2005 yılı itibariyle yüzde 21,5 düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir.

296. Plan döneminde kamu sabit sermaye yatırımlarının yıllık ortalama yüzde 8,5 artması planlanmakta ve özel sabit sermaye yatırımlarının ise yüzde 6,5 artacağı tahmin edilmektedir. Özel sabit sermaye yatırım harcamalarında öngörülen artış, ağırlıklı olarak makina-teçhizat yatırımlarından kaynaklanmaktadır.

297. Plan döneminde iç borç faiz ödemelerinin GSMH içindeki payının önemli derecede düşmesine bağlı olarak kamudan özel kesime yapılan transferlerin azalmasıyla, özel harcanabilir gelirin GSMH içindeki payı 2000 yılındaki yüzde 95,5 düzeyinden (kamu kesimi harcanabilir gelirinin GSMH içindeki payı yüzde 4,5; Tablo 8) Plan dönemi sonunda yüzde 83 düzeyine (Tablo 8) inmesi beklenmektedir. Ancak özel kesim tasarruf oranlarının da düşmesi sonucunda Plan döneminde ortalama özel tüketim eğiliminin belirgin bir değişiklik göstermemesi beklenmektedir.

TABLO: 3- GSMH’nın Harcamalar İtibariyle Yüzde Artışları
(1998 Fiyatlarıyla, Trilyon TL.)
	2000 (1)	2001-2005 Yıllık Ort. % Artış
Toplam Tüketim Harcamaları	43004,8	6,5
Özel Kesim Tüketim  Harcamaları	36038,3	6,3
Özel Kesim Dayanıklı  Tüketim Harcamaları	11931,8	6,6
Özel Kesim Dayanıksız  Tüketim Harcamaları	24106,5	6,2
Kamu Kesimi Tüketim  Harcamaları	6966,5	7,6
Toplam Yatırım Harcamaları	12096,5	6,7
Sabit Sermaye Yatırımları	11826,4	7,1
Özel Kesim	8140,8	6,5
Özel Kesim Makina-Teçhizat Yatırımları	4013,1	7,4
Özel Kesim Konut  Yatırımları	3055,1	5,5
Özel Kesim Konut Dışı Bina  Yatırımları	1072,6	6,0
Kamu Kesimi	3685,6	8,5
Stok Değişmesi	270,1	-
Mal ve Hizmet İhracatı	12776,5	8,4
Mal ve Hizmet İthalatı	15607,3	8,2
Gayri Safi Yurtiçi Hasıla	52270,5	6,5
Net Dış Alem Faktör Gelirleri	587,4	-
Gayri Safi Milli Hasıla	52857,9	6,7
Kaynak: DİE (1) Gerçekleşme tahmini Tahminler ve öngörüler DPT Makroekonometrik modeli DPTMAKROM vasıtasıyla elde edilmiştir.

298. 2000-2005 döneminde özel tüketim harcamalarının cari GSMH içindeki payının yüzde 68'den yüzde 66,4'e düşmesi, kamu tüketim harcamalarının payının ise yüzde 14'den yüzde 15'e yükselmesi öngörülmektedir.

299. Dış talebin olumlu seyredeceği, turizm gelirlerinin önemli ölçüde artacağı ve Plan döneminin ilk iki yılında tüketim artışını sınırlı tutacak politikaların uygulanacağı varsayımıyla toplam mal ve hizmet ihracatının ortalama yıllık yüzde 8,4 oranında artacağı tahmin edilmektedir. Buna karşılık mal ve hizmet ithalatının aynı dönemde ortalama yıllık yüzde 8,2 oranında artması beklenmektedir.

TABLO: 4- GSMH’nın Harcamalar  İtibariyle Yüzde Dağılımı
(Cari Fiyatlarla)
	2000 (1)		2005
Toplam Tüketim Harcamaları	82,0		81,5
Özel Kesim Tüketim Harcamaları	68,0		66,4
Özel Kesim Dayanıklı Tüketim  Harcamaları	28,7		28,5
Özel Kesim Dayanıksız Tüketim  Harcamaları	39,3		38,0
Kamu Kesimi Tüketim Harcamaları	14,0		15,0
Toplam Yatırım Harcamaları	22,0		21,5
Sabit Sermaye Yatırımları	21,6		21,5
Özel Kesim	14,6		14,3
Özel Kesim Makina-Teçhizat  Yatırımları	8,3		8,4
Özel Kesim Konut Yatırımları	4,8		4,5
Özel Kesim Konut Dışı Bina  Yatırımları	1,5		1,4
Kamu Kesimi	7,0		7,2
Stok Değişmesi	0,5		0,0
Mal ve Hizmet İhracatı	23,0		24,8
Mal ve Hizmet İthalatı	28,2		29,8
Gayri Safi Yurtiçi Hasıla	98,9		98,0
Net Dış Alem Faktör Gelirleri	1,1		2,0
Gayri Safi Milli Hasıla	100,0		100,0
(1) Gerçekleşme tahmini Tahminler ve öngörüler DPT Makroekonometrik modeli DPTMAKROM vasıtasıyla elde edilmiştir.

4. YATIRIMLAR VE TASARRUFLAR

300. VIII. Plan döneminde özellikle faiz giderlerinde sağlanacak azalışa bağlı olarak, kamu reel harcanabilir gelirinin GSMH içindeki payının 2000 yılındaki yüzde 4,5 seviyesinden 2005 yılında yüzde 17,1 düzeyine yükselmesi beklenmektedir. Öte yandan, 2000 yılında kamu faiz giderlerindeki artışın özel harcanabilir gelir üzerindeki konjonktürel etkisi nedeniyle yüzde 95,5'e yükselen özel harcanabilir gelirin GSMH içindeki payının, 2005 yılında yüzde 83 civarına düşmesi beklenmektedir.

301. Plan döneminde, 1998 fiyatlarıyla toplam 73 katrilyon TL. düzeyinde sabit sermaye yatırımının gerçekleşeceği, bu büyüklüğün yaklaşık 50 katrilyon TL'sinin özel kesim, 23 katrilyon TL. kadarının da kamu kesimi tarafından gerçekleştirileceği öngörülmektedir.

302. Plan döneminde hedeflenen büyümenin gerçekleşmesi, büyük ölçüde TFV'de öngörülen artışa, bu da kamu kaynaklarının TFV'yi artırıcı yönde kullanımına bağlıdır. Bu çerçevede Plan döneminde, kamu yatırım harcamalarının eğitim, enerji ve sağlık sektörlerinde yoğunlaşması öngörülmektedir. VII. Plan döneminde 100 kabul edilen kamu yatırım reel endeksinin VIII. Plan döneminde eğitimde 243,6'ya, enerjide 241,5'e ve sağlıkta 181,4'e yükselmesi hedeflenmektedir.

303. VII. Plan döneminde 100 kabul edilen özel yatırım reel endeksinin de benzer bir eğilimle, VIII. Plan döneminde eğitimde 223,5'e, enerjide 117,4'e ve sağlıkta 108,3'e yükselmesi beklenmektedir. Söz konusu endeks değerinin imalatta 95,5'e gerileyeceği, turizm ve konutta ise sırasıyla, 185,3 ve 115,8 düzeyine ulaşacağı tahmin edilmektedir.

304. Öngörülen TFV artışının gerçekleşmesi için önem arzeden üniversitelerin araştırma projelerine yönelik harcamaların, Plan döneminde yılda ortalama yüzde 74,3 oranında artarak, toplam kamu sabit sermaye yatırımları içindeki payının Plan dönemi sonunda yüzde 1,8 oranına ulaşması hedeflenmektedir.

305. Plan döneminde 1998 fiyatlarıyla, yurtiçi tasarruf oranının, 2000 yılına göre belirgin bir değişiklik göstermeyeceği ve yaklaşık yüzde 17 düzeyinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Bununla birlikte, özel tasarruf (özel tasarruf/özel harcanabilir gelir) oranının yaklaşık 8 puan azalacağı, kamu tasarruf (kamu tasarrufu/kamu harcanabilir gelir) oranının ise 2002 yılı itibariyle pozitife geçerek 2005 yılında yüzde 16'ya ulaşacağı tahmin edilmektedir.

TABLO: 5- Sektörel Sabit Sermaye Yatırımları
				(1998 Fiyatlarıyla, Tl.)
	VII. Plan Dönemi (1)			VIII. Plan Dönemi			VIII. Plan Dönemi Endeksi VII. PlanDönemi=100
	Kamu	Özel	Toplam	Kamu (2)	Özel	Toplam	Kamu	Özel	Toplam
Tarım	1451,5	1990,0	3441,5	1744,4	1666,5	3410,9	120,2	83,7	99,1
Madencilik	244,8	572,8	817,6	325,1	399,8	724,9	132,8	69,8	88,7
İmalat	532,8	10613,9	11146,7	618,8	10136,8	10755,6	116,1	95,5	96,5
Enerji	2242,6	1322,7	3565,2	5416,6	1552,2	6968,8	241,5	117,4	195,5
Ulaştırma-Haberleşme	5421,9	8717,1	14138,9	6340,4	7942,8	14283,2	116,9	91,1	101,0
Turizm	100,9	1690,7	1791,6	93,8	3133,1	3226,9	92,9	185,3	180,1
Konut	307,1	18423,3	18730,3	22,6	21328,1	21350,6	7,3	115,8	114,0
Eğitim	1808,5	563,7	2372,2	4405,5	1259,9	5665,4	243,6	223,5	238,8
Sağlık	706,5	1289,1	1995,6	1281,4	1395,9	2677,3	181,4	108,3	134,2
Diğer Hizmetler	3081,0	1912,6	4993,5	3244,0	643,8	3887,9	105,3	33,7	77,9
Toplam	15897,5	47095,8	62993,2	23492,6	49458,9	72951,5	147,8	105,0	115,8
(1) VII. Plan döneminde, 2000 yılı, program tahmini olarak alınmıştır 2) VII. ve VIII. Plan Sabit Sermaye Yatırımlarının karşılaştırılabilir olması için Kamu Yatırımları içindeki Yatırım  İşçiliği ve Mahalli İdareler yatırımları ağırlıklı olarak dağıtılmıştır.

da yüzde 16'ya ulaşacağı tahmin edilmektedir.

TABLO: 7- Ödemeler Dengesi
(Cari Fiyatlarla, Milyon Dolar)
	2000(1)	2005
Mal İhracatı (Fob)	30730	48765
İhracat (Fob)	27597	46529
Bavul Ticareti	2650	1396
Transit Ticaret	483	840
Mal İthalatı (Fob)	47409	77372
İthalat (Cif)	48516	79161
Altın (Cif)	1275	2071
Transit Ticaret	525	887
İthalat Sigortası ve Navlunu	2907	4746
Ticaret Dengesi	-16679	-28607
Diğer Mal ve Hizmet Gelirleri	23048	38500
Turizm	7200	11627
Faiz	2432	4097
Diğer	13416	22776
Diğer Mal ve Hizmet Giderleri	17018	25009
Turizm	1850	3690
Faiz	6915	7256
Diğer	8253	14063
Diğer Mal ve Hizmet Dengesi	6030	13491
Toplam Mal ve Hizmet Dengesi	-10649	-15116
İşçi Gelirleri (özel)	4900	6440
Diğer Transferler	800	1000
Cari İşlemler Dengesi	-4949	-7675
Sermaye Hareketleri  (rezerv hariç)	8091	11450
Doğrudan Yatırımlar (net)	2250	2650
Portföy Yatırımları Kısa-Uzun  Sermaye Hareketleri	5841	8800
Rezerv Hareketleri	-3142	-3775
(1) Gerçekleşme Tahmini Tahminler ve öngörüler DPT Makroekonometrik modeli DPTMAKROM vasıtasıyla elde edilmiştir.

6. KAMU FİNANSMANI

312. Makroekonomik dengelerin kurulmasıyla VIII. Plan döneminde Türkiye ekonomisinin dış kaynak kullanma imkanı artacaktır.

313. 1994 yılından bu yana yüksek faiz ödemeleri ile sürdürülemez bir yapıya giren kamu kesimi dengesi sürekli faiz dışı harcamalar ile dengelenmeye çalışılmış, bu durum orta vadeli kamu harcama politikalarının tespiti ve uygulanmasını engellemiştir. Faiz oranlarında sürdürülebilir düzeylerin 2002 sonu itibariyle sağlanması ile, kamu harcama politikalarının orta vadeli bir perspektifle ve verimlilik ilkesi çerçevesinde belirlenmesi mümkün olabilecektir.

314. Kamu kesimi dengesinin sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulabilmesi için kamu kesimi net dış borç kullanımı ve özelleştirme gelirleri kritik önem arz etmektedir. Planın ilk iki yılında enflasyonda öngörülen hızlı düşüş nedeniyle gerçekleşen reel faizler yüksek düzeyde kalmış olacaktır. 2000-2002 döneminde, faizlerin belirlenmesi açısından iç borç stokunun önemi azalarak da olsa sürecektir.

315. Bu bağlamda, kamu vergi gelirlerinin GSMH'ya oranı, depremlere bağlı olarak uygulamaya konulan ek vergi ve vergi benzeri uygulamaların sona ermesiyle Plan dönemi sonunda 2000 yılına göre 0,5 puanlık bir düşüş kaydedecektir. Özelleştirme programına bağlı olarak faktör gelirleri gerileyecek, sosyal güvenlik kuruluşlarına yapılan transfer harcamalarının GSMH'ya oranı ise 2000 yılındaki yüzde 2,5'lik düzeyinden Plan dönemi sonunda yüzde 1,7 seviyesine düşecektir. Plan döneminin ilk iki yılı sonunda yüzde 1,7 olarak gerçekleşmesi beklenen özelleştirme gelirlerinin GSMH içindeki payının tedricen azalarak Plan dönemi sonunda yüzde 0,1 olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.

316. Bu çerçevede, kamu kesimi dengesi ve finansmanının 2005 yılında, AB'ye tam üyelik sürecinin önemli bir aşaması olan Maastricht kriterlerini sağlaması ve 2005 yılında toplam kamu kesimi borçlanma gereğinin yüzde 3,0 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Faiz dışı fazlanın GSMH'ya oranının yüzde 0,3, faiz ve özelleştirme dışı fazlanın ise yüzde 0,4 olarak gerçekleşeceği öngörül-mektedir.

TABLO: 8- Kamu Kesimi Genel Dengesi
					(Cari Fiyatlarla,Trilyon TL.)
	2000 (1)				2005
	Toplam Kamu		GSMH İçindeki Pay (%)		Toplam Kamu		GSMH İçindeki Pay (%)
VERGİLER	27.966		22,7		53.046		22,2
Vasıtasız	10.992		8,9		21.482		9,0
Vasıtalı	16.974		13,8		31.564		13,2
VERGİ DIŞI N. GELİRLER	2.127		1,7		3.074		1,3
FAKTÖR GELİRLERİ	4.844		3,9		6.728		2,8
SOSYAL FONLAR	-3.128		-2,5		-4.102		-1,7
CARİ TRANSFERLER	-26.221		-21,3		-17.908		-7,5
Kamu Harcanabilir Geliri	5.588		4,5		40.837		17,1
Cari Giderler	-15.676		-12,7		-31.595		-13,2
Kamu Tasarrufu	-10.088		-8,2		9.243		3,9
Yatırımlar	-8.373		-6,8		-16.426		-6,9
Sabit Sermaye	-8.054		-6,5		-16.202		-6,8
Stok Değişmesi	-319		-0,3		-224		-0,1
Tasarruf-Yatırım Farkı	-18.461		-15,0		-7.183		-3,0
Sermaye Transferleri	2.807		2,3		433		0,2
Servet Vergileri	486		0,4		1.107		0,5
Diğer Transferler	2.864		2,3		107		0,0
Kamulaş. ve S. Değer Art.	-543		-0,4		-781		-0,3
Stok Değişim Fonu	-623		-0,5		-417		-0,2
BORÇLANMA GEREĞİ	16.279		13,2		7.166		3,0
Dış Borçlanma(Net)	3.965		3,2		2.713		1,1
İç Borç/Alacak(Net)	12.313		10,0		4.453		1,9
(1) Gerçekleşme Tahmini Tahminler ve öngörüler DPT Makroekonometrik modeli DPTMAKROM vasıtasıyla elde edilmiştir.