IV. SOSYAL REFAHIN ARTIRILMASI

3. ÇALIŞMA HAYATI

a) Mevcut Durum

943. Çalışma hayatı mevzuatının, AB'ye uyum şartlarını da dikkate alarak Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) normlarına uygun hale getirilmesi amacıyla, onaylanmış ILO Sözleşmelerinin mevzuata yansıtılması çalışmaları sürdürülmüş ve 1999 yılı sonu itibarıyla onaylanmış ILO Sözleşmesi sayısı 39'a ulaşmıştır. Toplam 11 ILO Sözleşmesinin onaylanması çalışmaları devam etmektedir. Anayasa ve 2821 sayılı Sendikalar Kanununda yapılan değişiklikler, onaylanmış sözleşmelerin iç mevzuata yansıtılması çalışmalarının en önemlilerini oluşturmuştur.

944. Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu çıkarılamamıştır.

945. Ekonomik ve Sosyal Konsey, kesimler arasında sosyal diyalogun geliştirilmesinde önemli bir rol oynamış, ancak Konsey'in teşkilat kanunu çıkartılamamıştır.

946. İşgücü piyasasında esnekliği artıracak, yaygınlaşan yeni çalışma biçimlerini düzenleyecek, ülke şartlarına ve uluslararası standartlara uygun mevzuatın oluşturulması gereği devam etmektedir.

947. Sendika üyesi işçi sayısında yüzde 13 dolayında bir artış olmasına karşın, toplu sözleşme sistemi kapsamındaki işyeri ve işçi sayılarında düşme eğilimi gözlenmektedir. Yeni çalışma biçimlerinin düzenlemeye kavuşturulmasına, endüstriyel ilişkiler tabanının genişlemesi anlamında da ihtiyaç bulunmaktadır.

948. 4325 ve 4369 sayılı Kanunlarla ücretlilerin vergi yüklerinin ve işverenlerin işgücü maliyetlerinin düşürülmesine, 4447 sayılı Kanunla kayıtdışılığı önleyici yeni önlemlerin alınmasına ve 4421 sayılı Kanunla nispî olmayan para cezalarının artırılmasına ve cezaların her yıl yeniden değerleme oranında artmasına imkan sağlanmış olmasına rağmen, ücretli kesimdeki kayıt dışı çalışmaların endüstriyel ilişkiler ve işletmeler üzerindeki olumsuz etkileri devam etmektedir.

 

TABLO: 21- İşgücü Maliyetleri ve Net           Ele Geçen Ücretler Reel Endeksleri
	(1995=100)
Ücretli Grubu	1999
	İşgücü Maliyeti	Net Ele Geçen Ücret
Kamu İşçisi Ücreti	141	127
Özel Kesim İşçi Ücreti	149	130
Memur Maaşı	151	129
Asgari Ücret (1)	182	166
Kaynak: DPT (1) 16 ve üstü yaş için sanayi ve hizmetler kesimi yıllık ortalama asgari ücretidir.

949. Endüstriyel ilişkilerde taraflar arasında sosyal diyaloga dayalı düzen büyük ölçüde sağlanmış olup, grev ve lokavt uygulamaları nedeniyle kaybedilen işgünü sayıları düşük düzeydedir. Zorunlu tahkim uygulaması çok sınırlı düzeyde kalmıştır. Teşmil uygulamasından, haksız rekabeti önleyici ve toplu sözleşme sistemini yaygınlaştırıcı şekilde daha fazla yararlanmak gerekmektedir.

950. Kamu kesimi toplu sözleşmelerinde tek sayıyla biten yıllarda aşırı yoğunlaşma sürmektedir.

951. 1998 yılındaki vergi reformu düzenlemesi ile ücretlilerin vergi yükü azaltılmıştır. Makroekonomik Programda ücret artış sisteminin geriye dönük endeksleme yerine ileriye dönük endekslemeye dönüştürülmesi öngörülmüş olup, memur maaş artışında ve asgari ücret tespitinde bu yöntem uygulanmıştır. 1995-1999 döneminde net ele geçen ortalama aylık asgari ücret yüzde 66, işçinin ortalama aylık net ele geçen ücreti kamu kesiminde yüzde 27, özel kesimde yüzde 30 ve memurun net ortalama aylığı yüzde 29 oranında reel iyileşme göstermiştir.

952. Devlet memuriyetine merkezi sınavla giriş uygulaması 1999 yılında başlatılmıştır. 953. Kamu istihdamı açısından büyük önem taşıyan Milli Eğitim ve Sağlık Bakanlıklarında norm kadro çalışmalarında önemli gelişmeler sağlanmış olmakla birlikte, bu çalışmaları kamu kesiminin bütününe yaygınlaştırma gereği sürmektedir.

954. Kamu istihdamındaki karmaşayı ve ücret adaletsizliğini giderecek devlet personel rejimi reformu gerçekleştirilememiştir.

955. Ücretliler arasındaki gelir dengesizliklerini giderme, istihdamı geliştirme, büyüme ve yeni çalışma biçimleri dikkate alınarak ücretlerin iş, liyakat, verim, kıdem ve kariyerin karşılığı olarak adil bir sistemle belirlenmesi, iş analiz ve değerlendirmesi sisteminin yaygınlaştırılması ve geliştirilmesi önemini korumaktadır.

956. Tarım ve orman işçilerini kapsayacak ayrı bir Tarım İş Kanunu çıkartılamamıştır.

957. Sendikaların mesleki eğitim tesisi yaptırmalarına ve doğal afet bölgelerinde, üyelik şartı aranmaksızın konut, sağlık ve eğitim tesisi yapmalarına imkan tanınmıştır. 958. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı esnekliğe kavuşturulamamış ve iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri yeniden yapılandırılamamıştır.

959. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı dahil olmak üzere, işgücü piyasası ve çalışma hayatı ile ilgili kurumların yeniden yapılandırılması zorunlu hale gelmiştir.

960. İşgücü piyasası enformasyon sistemi ve veri tabanının güçlendirilmesi ve kurumsallaşma eksikliklerinin giderilmesi, Ücretliler Tüketici Fiyat Endeksinin oluşturulması ihtiyacı devam etmektedir.

961. Yabancıların çalışmasına ilişkin mevzuatın dağınıklıktan kurtarılması ve değişen koşullara göre yeniden düzenlenmesi gerçekleştirilememiştir.

b) Amaçlar, İlkeler ve Politikalar

962. Ekonomik büyüme ile çalışanların uygar çalışma ve yaşama koşulları arasındaki bağı sağlıklı şekilde geliştirmek esastır.

963. Çalışma hayatı mevzuatının, ILO ve AB norm ve standartları başta olmak üzere, uluslararası norm ve kurallara uygunluğu sağlanacaktır.

964. Kadınlar, çocuklar ve sakatlar başta olmak üzere, çalışma hayatında özel ilgiye muhtaç gruplara gerekli özen gösterilecektir.

965. Katılımcı sosyal diyalog ve çoklu danışma mekanizmaları güçlendirilecektir.

966. İşgücü piyasasının ihtiyaç duyduğu esneklikler sağlanacak, işgücü piyasasında kayıt dışı çalışma önlenecek ve yeni çalışma biçimleri düzenlenecektir.

967. Esas ücret/yan ödeme paritesini esas ücret ağırlıklı kılma politikaları sürdürülecek, verimliliğe dayalı ücret sistemlerine geçiş sağlanacaktır.

968. İş sağlığı ve güvenliği önlemleri geliştirilecek, iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin ölçüm, meslek hastalıklarının ortaya çıkartılması, işyeri hekimliği, danışmanlık, eğitim hizmetleri, meslek hastalıkları hastaneleri, denetim v.b. hizmetler yeniden yapılandırılacak ve geliştirilecektir.

969. Sendikaların eğitim ve araştırma faaliyetleri desteklenecektir.

970. İşgücü piyasasında kurumsallaşma ve yeniden yapılanma gerçekleştirilecektir.

971. İşgücü piyasası ve çalışma hayatı veri tabanı güçlendirilecek, ulusal veri tabanı ile ilişkili veri üreticisi kamu kurum ve kuruluşları ile sivil toplum kuruluşlarına destek verilecektir.

c) Hukuki ve Kurumsal Düzenlemeler

972. Yeni çalışma biçimlerine yönelik yasal düzenlemeler yapılacaktır.

973. Tarım İş Kanunu çıkartılacaktır.

974. Çalışma mevzuatı ve 2821 ve 2822 sayılı Kanunlar başta olmak üzere sendikal haklar mevzuatı çağdaş gelişmelerin ışığı altında yenilenecek, kamu çalışanlarının sendikal haklarına ilişkin yasal düzenlemeler tamamlanacaktır.

975. Ekonomik ve Sosyal Konseyin teşkilat ve görevlerine ilişkin kanun çıkartılacaktır.

976. Sosyal diyalog ve çoklu danışma mekanizmaları ile ilgili mevzuat yeniden düzenlenecektir.

977. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, AB ve ILO normları dikkate alınarak yenilenecek ve sosyal tarafların da yer alacağı İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu oluşturulacaktır.

978. Kamu yönetimindeki ve işgücü piyasasındaki gelişmeler çerçevesinde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yeniden yapılandırılacaktır.

979. İşgücü Piyasası Bilgi Danışma Kurulu süreklilik gösteren bir yapıya kavuşturulacaktır.

980. Norm kadro çalışmaları ve devlet personel rejimi reformu tamamlanacaktır.

981. Yabancıların çalışmasına ilişkin usul ve esaslar düzenlenecektir.