X. ULAŞTIRMA

3. DENİZYOLU ULAŞTIRMASI

a) Mevcut Durum

1479. 1995 yılında limanlarımızda elleçlenen toplam yük 119 milyon ton, konteyner 765 bin TEU (Twenty Feet Equilavent Unit) olmuş, 1999 yılında bu miktarlar sırasıyla 155,5 milyon ton ve 1.400.000 TEU'ya ulaşmıştır. Liman gelişim kararlarının sağlıklı bilgi ve verilere dayandırılmasını sağlamak üzere 1999 yılında başlatılmış olan Limanlar Master Planı çalışmasının VII. Plan döneminde tamamlanması beklenmektedir.

1480. Bu dönem içerisinde, Türkiye Denizcilik İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından işletilmekte olan kamu limanlarından yedisinin işletme hakkı özel sektöre devredilmiş, ancak dünyadaki uygulamalar da dikkate alınarak limanların etkin ve verimli işletmeciliği sağlamak üzere otonom liman idareleri eliyle yönetilmesi konusunda bir gelişme sağlanamamıştır.

1481. Türk deniz ticaret filosunun tonajı, 1995 yılı sonunda 300 GRT'un üzerindeki gemilerde 9.552 bin DWT'dan 1997 yılında 12 milyon DWT'a ulaşmış, 1999 yılı sonunda 10.444 bin DWT'a gerilemiştir. Filoda son yıllarda Ro-Ro, kimyevi madde, konteyner gemileri gibi özel maksatlı gemilere yönelinmesine rağmen, filonun yenilenmesi ve gençleştirilmesi, uluslararası teknolojik gelişmelere uygun gemilerle donatılması sağlanamamıştır.

1482. Türk deniz ticaret filosunun dış ticaret taşımalarından aldığı pay 1995 yılında yüzde 42'den 1999 yılında yüzde 30'a düşmüştür, bu payın 2000 yılında yüzde 32 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Uluslararası Ro-Ro seferleri 22 gemi ile sürdürülmektedir.

1483. Türk Uluslararası Gemi Sicil Kanunu 1999 yılı sonunda yürürlüğe girmiştir. Uygulamaya yönelik hukuki düzenlemelerin 2000 yılı içinde tamamlanması beklenmektedir.

b) Amaçlar, İlkeler ve Politikalar

1484. VIII. Plan döneminde 21. yüzyılın taşıma biçimi olma yolundaki kombine taşımacılık, transit ülke durumundaki Türkiye'yi de limanlar ve diğer ulaşım altyapıları yönünden etkileyecektir. Limanlarımızın; 2000 içinde tamamlanacak olan Ulusal Limanlar Master Planı sonuçları da gözönüne alınarak Türkiye'nin ithalat ve ihracat yüklerinin elleçlenmesine uygun nitelik ve nicelikte hizmet verebilecek şekilde geliştirilmesi, modernleştirilmesi, kapasitelerinin artırılması ve transit taşımacılık faaliyetlerinde trafiğin geçiş koridoru olma özelliğine kavuşturulması amaçlanmaktadır. Limanlarımız dünya ulaşım yolları ağı içinde odak/arter oluşturacak biçimde büyüklük, yönetim biçimi, hizmet anlayışı gibi ölçütler yönünden yeniden yapılandırılacaktır.

1485. Türkiye'yi doğu-batı, kuzey-güney ekseninde ulaşım koridoru ve transit uğrağı haline getirmesi amaçlanan bu yapılanmada Türk deniz ticaret filosunun nicel ve nitel olarak taşıma talepleri ile uyumlu, dünya standartlarına ve teknolojik gelişmelere uygun bir yapıya kavuşturulmasına önem verilecektir.

1486. Deniz ticaret filomuzda tarifeli sefer hizmeti verebilecek yeterli gemi bulunmamaktadır. VIII. Plan döneminde; Ro-Ro, konteyner, kombine layner, ferry, kruvaziyer yolcu gemisi, petrol tankeri, LPG/LNG gemi tipindeki ticaret gemilerinin satın alınması, yurtiçinde yaptırılması, mevcudun yenilenmesi için sektör içi olanaklar da kullanılarak destek imkanlarından azami ölçüde yararlanılacaktır. Dönem sonunda deniz ticaret filosu tonajının 2,5 milyon DWT'u yenileme olmak üzere, 13 milyon DWT'a ulaşması beklenmektedir. Türk bayraklı gemilerin dış ticaret taşımalarından aldığı pay artırılarak yüzde 40 seviyesine ulaşılacaktır.

1487. Türkiye, AB'ye tam üye olduğunda kabotaj tekelini sona erdirmek durumunda kalacaktır. Adaylık döneminde kabotaj konusunda gerekli yönlendirmeler yapılarak Türkiye içinde yük ve yolcu taşımacılığının kara taşımacılığından denizyoluna kaydırılmasını sağlamak amacıyla kabotaj taşımacılığı yapan yük ve yolcu gemilerine liman hizmetleri ve yakıt konusunda destek verilmesi için gerekli önlemler alınacak, olası AB rekabetine hazırlıklı olmak üzere koster filosu güçlendirilecektir.

1488. Limanlarımızın, AB ve diğer uluslararası limancılık stratejileri ile uyumlu bir işletme politikası izlenerek, mevzuat ve teknolojik gelişmelere uygun ve bölgesel limanlarla rekabete dayalı çağdaş işletmecilik esasları içerisinde çalıştırılması sağlanacaktır.

1489. Dönem sonunda limanlarımızdaki konteyner elleçlemesinin 1.900.000 TEU'ya ulaşması beklenmektedir. Konteyner trafiğindeki artışa paralel olarak, YİD modeli ile Kuzey Marmara Limanı ve İzmir Limanı Tarama ve Tevsii Projeleri gerçekleştirilecek, Derince Konteyner Limanının inşaatına başlanacak ve Kuzey Ege Liman etüdü sonuçlandırılacaktır.

1490. Denizcilik mevzuatı uluslararası mevzuat ile uyumlu hale getirilecektir. Türk Deniz Ticaret Filosunun işletme maliyetlerinin azaltılması ve yeni çalışma alanlarının yaratılmasını temin için AB ülkeleri ve diğer ülkelerle ikili anlaşmaların yapılmasına önem verilecektir. Denizcilikle ilgili yapılacak tüm ikili anlaşmalar ve taraf olunacak uluslararası sözleşmeler konusunda ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile özel kuruluşların görüşleri alınarak katılımcılık sağlanacaktır.

1491. Evrensel bir boyut kazanan denizcilik ve gemiadamları eğitiminde, STCW (Gemiadamlarının Eğitim, Belgelendirilme ve Vardiya Tutma Esasları Uluslararası Konvansiyonu) Sözleşmesiyle denizciler için öngörülen standart eğitimin uygulanmasına önem verilecektir.

c) Hukuki ve Kurumsal Düzenlemeler

1492. Liman devleti kontrollerine ilişkin taraf olduğumuz sözleşmelerin yanı sıra, daha sonra geliştirilecek değişiklik ve protokollerin zamanında onaylanması sağlanacaktır. Böylece etkin bir kontrol ve denetim mekanizması kurulacaktır.

1493. Uluslararası sözleşmelerin düzenlenmesi izlenerek ve etkin katılımla ulusal yararların bu sözleşmelere yansıtılması sağlanacaktır. Bu amaçla IMO, ILO, UNCTAD gibi uluslararası kuruluşlar ile düzenli, etkin ve gerekli koordinasyonu sağlayacak sürekli gruplarla temsil şekli öncelikle belirlenecek; bunun için gerekli uluslararası belgelerin zamanında Türkçeleştirilmesi de sağlanacaktır.

1494. Başta finansal kiralama mevzuatı olmak üzere denizcilik mevzuatında müteşebbislerin gemi edinmelerini ve işletmelerini kolaylaştıracak değişiklikler yapılacaktır.

1495. Yeni gemi inşasında uluslararası alanda yürürlükte olan dolaylı desteklerin uygulanması amacıyla gerekli mevzuat değişiklikleri yapılacaktır.

1496. Liman işletmeciliği otonom bir yapıya kavuşturularak uluslararası rekabete hazır hale getirilecektir.