|
XII. KENTSEL VE KIRSAL ALTYAPI 7. KIRSAL ALTYAPI a) Mevcut Durum 1763. Kırsal altyapının oluşturulması kapsamında; toprak ve su kaynaklarının geliştirilmesine yönelik tarımsal altyapının yaygınlaştırılması, kaynakların yönetimi ve etkin kullanımına dair çalışmaların yapılması önemini korumaktadır. 1764. Bu çerçevede; 2000 yılı sonu itibarıyla toplam kamu sulamalarının 3,7 milyon hektara ulaşması ve halk sulamaları ile birlikte, ekonomik olarak sulanabilir 8,5 milyon hektar alanın 4,7 milyon hektarının sulanabilir hale gelmesi beklenmektedir. 1765. Sulama yatırımlarında ulaşılan seviye nedeniyle, VI. Plan döneminin ikinci yarısında önem kazanan; kamu eliyle yürütülen hizmetlere sulama tesislerinden faydalananların katılımının sağlanmasına yönelik çalışmalara, VII. Plan döneminde de devam edilmiştir. Bu kapsamda, DSİ tarafından inşa edilen sulama tesislerinin işletme ve bakım hizmetlerinin faydalananların oluşturdukları örgütlere devri, VII. Plan döneminde hızlandırılmış ve 1999 yılı sonu itibarıyla toplam 1.530 bin hektar alanda devir gerçekleştirimiştir. Aynı süreçte, tesislerin işletme ve bakım sorumluluğunu devralan örgütlerin hizmetlerini ideal ölçülerde gerçekleştirebilmeleri için Genel Müdürlük bünyesinde yer alan ilgili birimlerin desteklerini sürdürmeleri, örgütlerin gücünü aşan makina-ekipman ve eğitim gibi konularda yardımcı olmaları, sulamaların izlenme ve değerlendirilmesi çalış-malarına ağırlık verilmesi gereği önem arzetmiştir. Bu konuda ortaya çıkan ihtiyaçların karşılanmasına yönelik olarak geliştirilen proje, Dünya Bankasından sağlanan finansman desteği ile uygulamaya geçirilmiştir. Sözkonusu proje kapsamında 1999 yılı sonu itibarıyla; Devlet Su İşleri sulamalarındaki su kullanıcı örgütlerin yüzde 84'üne karşılık gelen 234 adedi ile projeye katılım ve krediden yararlanma sözleşmesi yapılmış olup, bunlardan 155 adedi projeden yararlanmıştır. 1766. Sulanan alanlarda verim artışı sağlamaya yönelik faaliyetler kapsamında arazi toplulaştırma ve tarla içi geliştirme hizmetleri yatırımlarına öncelik verilerek, 1999 yılı sonu itibarıyla 277 bin hektarı toplulaştırmalı olmak üzere toplam 944 bin hektar alanda hizmet gerçekleştirilmiştir. Ancak toplulaştırma hizmetlerinin ülke genelinde hızlandırılarak, kapsamlı bir uygulama programı dahilinde etkin, uyumlu ve diğer tarımsal altyapı yatırımları ile koordineli yürütülmesi ihtiyacı devam etmektedir. Özellikle, GAP bölgesinde yapılan ve yapılacak sulama yatırımlarının gerektirdiği toplulaştırma ve tarla içi geliştirme hizmetlerinin koordinasyonunun sağlanması ve yeterli kaynak tahsisi önem taşımaktadır. 1767. 1999 yılı sonu itibarıyla sulama, enerji, içmesuyu ve taşkın koruma amaçlı 196 adet baraj ve hidroelektrik santral inşa edilmiştir. Bunların 146 adedi sulama ve sulama amacı içeren çok amaçlı baraj niteliğinde olup, 16 adedi VII. Planın ilk dört yılında gerçekleştirilmiştir. 1768. 1999 yılı sonu itibarıyla, hedeflenen 1,8 milyon hektarlık Güneydoğu Anadolu Projesi sulama alanının; 212 bin hektarı sulamaya açılmış, 153 bin hektarlık kısmı ihaleli olmak üzere toplam 754 bin hektarı Yatırım Programına alınmış ve 819 bin hektarlık kısmı ise henüz Yatırım Programına dahil edilmemiştir. 1769. Sınırlı olan toprak ve su kaynaklarının tahsis, kullanım ve yönetimine yönelik yeterli mevzuatın bulunmayışı doğal ve ekonomik kaynakların israfına yol açmaktadır. 1770. Yatırım Programında yer alan proje paketinin ve bekleyen proje stoğunun büyüklüğü gözönüne alındığında, mevcut yatırım imkanları ile tarımsal altyapı ihtiyacının ülke genelinde arzulanan düzeyde ve sürede karşılanması mümkün görülmemektedir. Bu durum; bütçe imkanları çerçevesinde yatırımı sürdürülen projeleri ekonomik olmaktan çıkarmakta, projelerden beklenen faydanın zamanında teminini ve Plan hedeflerini olumsuz etkilemektedir. 1771. Toprak potansiyelinin tespitine yönelik olarak yapılan etüd çalışmaları ön inceleme düzeyinde yapılmıştır. Ancak bu çalışmaların, detaylı toprak etüdlerinin yapılması ile buna dayalı arazi kullanım planlarının hazırlanmasına ihtiyaç duyulmaktadır. 1772. Arazi kullanım planlarının bulunmayışı, tarım alanlarının tarım dışı kullanımındaki artış, mevcut arazilerin miras ve satış yoluyla bölünmesi nedenleriyle bir yandan tarım alanlarında azalma ve verim düşüklüğü yaşanırken, diğer yandan yasal düzenlemeye ihtiyaç duyulan arazi toplulaştırma hizmetleri yeterince gerçekleştirilememektedir. 1773. Tarımsal altyapı hizmetlerinde, DSİ tarafından gerçekleştirilen yatırımların geri ödenmesinde izlenen yöntemin aksaklıkları ve Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen hizmetlerde geri ödeme uygulamasının olmaması, kaynakların rasyonel kullanımını engellemektedir. 1774. Kırsal yerleşmelerde 35.014 adet köy ve 40.617 adet bağlısı olmak üzere toplam 75.631 yerleşim ünitesinde 14,1milyon kişi yaşamaktadır. 1775. Köylerin önemli bir kısmının yüksek, eğimli, engebeli sahalarda kurulmuş olmaları gelişmelerini engellemektedir. 1776. Kırsal alanda kadastral çalışmalar tamamlanamamıştır. 1777. Kırsal alanda bulunan köy ve köyaltı yerleşmelerinin tamamına elektrik ve yol hizmeti götürülmüştür. Bu yerleşmelerin yüzde 75'inde yeterli ve sağlıklı, yüzde 11'inde sağlıklı, ancak yetersiz içme suyu bulunurken, yüzde 14'ünde sağlıklı içme suyu bulunma-maktadır. Sağlıklı içme suyu bulunan kırsal yerleşmelerin yüzde 43'ünde şebekeli dağıtım sistemi kurulmuştur. Köylerin yüzde 7,5'inde kanalizasyon sistemi bulunmaktadır. 1778. Yatırım projelerinin uygulanması sonucu yerleri kamulaştırılan aileler ile göçmen ve göçer ailelerden, arazi kaynağı bulunamadığı için programa alınamamış 5.349 aile iskan edilememiştir. Bunlardan 1.063'ü kırsal, 306'sı kentsel olmak üzere toplam 1.369 ailenin acilen iskanı gerekmektedir. 1779. Tarımsal amaçlı kooperatifleri teknik ve mali yönden destekleme çalışmaları sürdürülmüş, ancak kırsal kesimin sosyal ve ekonomik açıdan güçlendirilmesinde yeterli gelişme sağlanamamıştır. b) Amaçlar, İlkeler ve Politikalar 1780. Tarımsal politikalar doğrultusunda dengeli, sürdürülebilir ve çevreyle uyumlu tarımsal kalkınmanın sağlanmasına yönelik tarımsal altyapının, katılımcı bir yaklaşımla geliştirilmesi temel amaçtır. 1781. VIII. Plan döneminde toplam 475 bin hektar alanda yeni sulama şebekesi kurulması ve sulanan alanlardan azami faydanın sağlanabilmesi için arazi geliştirme faaliyetlerine önem verilerek, 310 bin hektar alanda tarla içi geliştirme hizmetlerinin gerçekleştirilmesi öngörülmektedir.
1782. Gerekli teknik ve kurumsal yapının oluşturulması ve gelişen teknolojilerin kullanılmasıyla, toprak potansiyelinin tespiti amacıyla yapılan etüd çalışmalarının, temel toprak etüdleri bazında yapılmasına ve buna dayalı arazi kullanım planlarının hazırlanmasına başlanılacaktır. 1783. Tarım alanlarının parçalanması, özellikle sulu tarım alanlarının tarım dışı kullanımı, işlemeli tarıma uygun olmayan alanlarda tarım yapılması önlenecek ve arazi toplulaştırma hizmetleri hızlandırılacaktır. 1784. Tarımsal altyapı yatırımlarının gerçekleştirilmesinde ve yönetiminde faydalananların fikirsel, fiziksel ve mali katılımları sağlanarak yeni yatırımlara kaynak yaratılacak ve mevcut altyapının etkin kullanımı temin edilecektir. Böylece kamunun bu alandaki yükü azaltılacaktır. 1785. Kamu eliyle inşa edilen sulama tesislerinin faydalananların oluşturdukları örgütlere devri yaygınlaştırılırken, bu örgütlerin kurumsallaşması ve katılımcı sulama yönetiminin sürdürülebilirliği sağlanacaktır. 1786. Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamında, yatırımı süren ve yatırım programında ihalesiz olarak yer alan sulama projeleri; genel kamu yatırım dengeleriyle uyumlu bir şekilde uluslararası kredi temini ile hızlandırılarak, kısa dönemde tarımsal üretime katkı sağlaması temin edilecektir. Sulama yatırımlarının, özellikle kredi temini ile yürütülecek olanların, gerektirdiği toplulaştırma ve tarla içi geliştirme hizmetlerini gerçekleştiren kuruluşlar arasındaki koordinasyon etkinleştirilecek ve gerekli kaynak akışı temin edilecektir. 1787. Yeterli ve sağlıklı içme suyu olmayan köyler içme suyuna kavuşturulacak, kırsal kanalizasyon şebekeleri çevre sağlığı açısından risk taşıyan yöreler ile turistik yörelerde yaygınlaştırılacaktır. 1788. Kamulaştırmalardan etkilenen aileler ile göçmen ve göçer ailelerin iskanı çalışmalarına hız kazandırılacaktır. 1789. Yerleşimleri elverişsiz köyleri kendi hudutları içinde uygun bir yere taşımak ve parçalanmış köyleri birleştirmek amacıyla imar planlı altyapısı hazırlanmış cazibe merkezleri oluşturulacaktır. 1790. Orman köylerinin kalkındırılması amacıyla ayni ve nakdi destek sağlanarak üretkenlikleri artırılacak, sosyal ve ekonomik refah seviyeleri iyileştirilecektir. 1791. Kırsal kesimin ekonomik yönden güçlendirilmesi için kooperatif organizasyonları altında teşkilatlanması sağlanacak ve kooperatifler teknik ve mali yönden desteklenecektir. c) Hukuki ve Kurumsal Düzenlemeler 1792. Ülkemizdeki nüfus artışına, kentleşmeye ve kalkınmaya paralel olarak suya olan talep büyük oranda artmaktadır. Su kaynaklarının sınırlı oluşu ve bu kaynakların yer ve zaman olarak ülke düzeyinde eşit dağılmaması nedeniyle su kaynakları yönetimi oldukça karmaşık hale gelmiştir. Özellikle yerüstü su kaynaklarının tahsis ve kullanımına yönelik bir mevzuatın olmayışı, doğal ve ekonomik kaynakların israfına yol açmaktadır. Bu nedenle; yerüstü sularının tahsisi, korunması, sektörel ve sektörler arası kullanımının planlanması gibi tüm hukuki boşlukları dolduracak çerçeve nitelikte Su Yasası çıkarılacaktır. 1793. Toprakların tahsisi, korunması (erozyon, parçalanma, kirlenme, çoraklaşma, amaç dışı kullanımına karşı), sınıflandırılması, sektörel ve sektörler arası kullanım ve üretim için planlanması gibi konularda tüm aksaklıkları düzeltecek ve boşlukları kapsayacak çerçeve nitelikte Arazi Kullanımı ve Toprak Koruma Kanunu çıkarılacaktır. 1794. Arazi toplulaştırma hizmetlerinin ülke genelinde tek bir esas dahilinde, etkin ve eşitlik ilkesine uygun olarak gerçekleştirilmesini ve özellikle GAP bölgesinde sulama yatırımları ile koordineli yürütülmesini temin edecek, Arazi Toplulaştırma Kanunu çıkarılacaktır. Bu Yasanın, Arazi Kullanımı ve Toprak Koruma Kanunu ile bütünlüğü sağlanacaktır. 1795. Tarımsal altyapı hizmetlerinin gerçekleştirilmesinde faydalananların her aşamada katılımını sağlayacak, yatırımlara kaynak yaratılmasına imkan verecek ve sulama yatırımlarında geri ödemenin güncelleştirilmesini, işletme-bakım-onarım giderlerinin tespit ve tahsilatıyla ilgili aksaklıkların giderilmesini temin edecek şekilde Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün 6200 sayılı ve Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 3202 sayılı Teşkilat Kanunlarında düzenleme yapılacaktır. Katılımcı sulama yönetiminin geliştirilmesi ve sürdürülebilmesi amacıyla, Su Kullanıcı Birlikleri Kanunu çıkarılacaktır. Bu kapsamda, katılımcı yaklaşıma ters düşen 2032 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılacaktır. 1796. Tarımsal altyapı faaliyetlerinin daha etkin yürütülmesini sağlamak için, halen Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü bünyesinde yürütülen sulama, toprak muhafaza, arazi toplulaştırma, tarla içi geliştirme ve drenaj hizmetlerini gerçekleştirmek üzere yeni bir Genel Müdürlük oluşturulacaktır. Mahalli İdareler Kanun Tasarısının, bu kurumsal düzenleme ile uyumu temin edilecektir. 1797. Kırsal alanda dağınık yerleşmelerin düzenlenmesini; göçmenlerin, göçerlerin ve yerleri kamulaştırılanların yerleştirilmesini sağlamak için 2510 sayılı İskan Kanununda gerekli değişiklikler yapılacaktır. 1798. Kırsal kesimde gerçekleştirilen içme suyu, kanalizasyon ve çok maksatlı sosyal tesislerin işletme, bakım ve onarım hizmetlerinin kullanıcılar tarafından yürütülmesi için gerekli kanuni düzenlemeler yapılacaktır. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ..... © DPT.YBM, 28.2.2003 |
|
|