II. İNSAN KAYNAKLARININ GELİŞTİRİLMESİ

1. NÜFUS

a) Mevcut Durum

631. Yıllık nüfus artış hızı ve toplam doğurganlık hızında görülen tedrici düşüş devam etmekte, 1995 yılında 60,5 milyon olarak tahmin edilen nüfusun 2000 yılı itibarıyla 65,3 milyon olması beklenmektedir.

632. 1995 yılında yüzde 1,57 olduğu tahmin edilen yıllık nüfus artış hızının, 2000 yılında yüzde 1,50'ye düştüğü, toplam doğurganlık hızının ise aynı dönemde 2,69'dan 2,53'e gerilediği tahmin edilmektedir. Doğuşta hayatta kalma ümidinin ise yaklaşık 1,1 yıl artarak 69,1 yıla ulaştığı tahmin edilmektedir.

633. Genç bir nüfus yapısına sahip olan ülkemizde 0-14 yaş grubu nüfusun payının 1995 yılındaki yüzde 32,8 seviyesinden 2000 yılında yüzde 30,0'a gerilediği, buna karşılık aynı dönemde 15-64 ve 65+yaş gruplarının payının artacağı tahmin edilmektedir.

634. Sürdürülebilir bir kalkınmanın sağlanabilmesi için nüfus dinamikleri ile doğal kaynaklar, ekonomik faaliyetler, teknolojik gelişme, sosyal ve kültürel yapı arasındaki dengenin her seviyedeki planlama ve politika geliştirme süreçlerinde gözönünde bulundurulması ihtiyacı devam etmektedir.

635. Sayımlararası dönemin 1990 yılından başlayarak 10 yıla çıkartılmış olması ve mevcut kayıt sistemindeki yetersizlikler sebebiyle, nüfus yapısındaki değişimlerin izlenmesi ve değerlendirilmesi çalışmaları yeterli düzeyde yapılamamaktadır. Merkezi bir nüfus kayıt sisteminin ülke genelinde uygulamaya konul-ması suretiyle hayati olaylara ilişkin veri toplama, izleme ve değerlendirme çalışmalarının etkin bir şekilde yapılması, ilgili kuruluşlar arasındaki bilgi akışı, işbirliği ve koordinasyonun güçlendirilmesi ihtiyacı önemini korumaktadır.

636. Yerel düzeyde doğum ve ölüm kayıtlarının güncel ve güvenilir biçimde tutulabilmesini teminen, 1587 Sayılı Nüfus Kanunu'nda öngörülen gezici nüfus memurlukları gibi, en küçük idari birimlerde vatandaşların nüfus kaydının yapılmasına imkan verecek uygulamaların hayata geçirilebilmesine yönelik düzenlemelere ihtiyaç duyulmaktadır.

637. Ülkemize yurt dışından gelen göç-men, sığınmacı ve kaçak işçilere ilişkin yeterli bir kayıt sisteminin oluşturulamamış olması sebebiyle, söz konusu kişilerin demografik ve sosyoekonomik özelliklerinin tespiti ve takibi mümkün olamamaktadır.

638. Üreme sağlığı ve aile planlaması alanında yerleşim yeri ve bölgeler bazında farklılıklar önemini korumakta olup, gelişmeleri sürekli izleme imkanı verecek etkin bir kayıt sistemi oluşturulamamıştır. Bu alanlara yönelik hizmetlerde ulaşılabilirliğin artırılması, devamlılığın, yaygınlığın ve kalitenin sağlanması, gençlerin bu konularda bilgilendirilmesi, toplumun bilinçlendirilerek hizmete yönelik talebin yükseltilmesi, hizmet verecek personele mezuniyet öncesi ve sonrası gerekli eğitimin verilmesi ve eğitim almış personelin alanında istihdamı, ilgili sektörler ve kuruluşlar arasındaki işbirliğinin artırılması ihtiyacı önemini korumaktadır.

639. Anne ve çocuk sağlığını yakından ilgilendiren doğum öncesi bakım, sağlık personeli yardımı ile doğum ve doğum sonrası bakım ve modern aile planlaması yöntemi kullanımında artışlar görülmekle birlikte, yerleşim yerleri arasındaki farklılıklar dikkat çek-mektedir. 1998 yılı Nüfus ve Sağlık Araştırması sonuçlarına göre, doğum öncesi bakım almamış gebelerin oranı kentlerde yüzde 21,7 iken, bu oran kırsal alanda yüzde 47,9'a kadar yükselmektedir. Kentlerde, sağlık kuruluşu dışında doğum yapanların oranı yüzde 19,8 iken, kırsal kesimde yüzde 40,3'dür.

b) Amaçlar, İlkeler ve Politikalar

640. Dengeli ve sürdürülebilir kalkınma hedefi ile uyumlu bir nüfus yapısına ulaşmak amacıyla nüfusun eğitim, sağlık ve insangücü yönünden niteliklerinin iyileştirilmesi, yaşam kalitesinin yükseltilmesi ve bu alanlarda bölgeler ve yerleşim yerleri arasındaki farklılıkların giderilmesi temel ilkedir.

641. Nüfus dinamikleri ile doğal kaynaklar, ekonomik faaliyetler, teknolojik gelişme, sosyal ve kültürel yapı arasındaki denge her seviyedeki planlama ve politika geliştirme süreçlerinde dikkate alınacaktır.

642. Nüfus artış hızındaki düşüş eğilimi-nin devam ederek, Plan dönemi sonunda yüzde 1,33'e, toplam doğurganlık hızının 2,3'e düşmesi ve toplam nüfusun 70,2 milyona ulaşması beklenmektedir. 2005 yılına kadar 0-14 yaş grubunun payının düşmeye devam edeceği, 15-64 ve 65+ yaş gruplarının toplam nüfus içindeki paylarının artacağı tahmin edilmektedir.

643. Bebek ölümlerinin, VIII. Plan dönemi sonunda binde 28,8 seviyesine düşmesi beklenmektedir.

644. Nüfusa ilişkin veri kayıt sistemi, tüm sektörlerce kullanılabilir tarzda ülke geneline yaygınlaştırılarak geliştirilecek, ilgili kuruluşlar arasında eşgüdümün, işbirliğinin ve bilgi akışının sağlanmasına yönelik yapılanma Plan dönemi içinde sonuçlandırılacaktır. Nüfus yapısındaki gelişmeleri izlemeye yönelik araştırma faaliyetleri desteklenecektir.

645. Ülkemize yurt dışından gelen göçmen, sığınmacı ve kaçak işçilerin demografik ve sosyoekonomik özelliklerinin tespiti ve takibine imkan verecek etkin bir kayıt sistemi geliştirilecektir.

646. Üreme sağlığı ve aile planlaması hizmetlerinin temel sağlık hizmetleri ile bütünleştirilerek, kaliteli bir biçimde, yaşam boyu yaklaşımı içinde cinsiyet ayırımı yapılmadan sunulması sağlanacaktır.

647. Üreme sağlığı ve aile planlaması hizmetlerinde hedef kitle ve öncelikli hizmet alanlarının belirlenmesinde ve hizmet sunumunda, yerleşim yeri ve bölge bazında demografik göstergelerdeki farklılıklar ve nüfusla ilgili eğilimler dikkate alınacaktır.

648. Üreme sağlığı ve aile planlaması hizmetlerinin hedef kitle açısından ulaşılabilirliği, devamlılığı ve yaygınlığı artırılacak, toplumun bilinçlendirilerek hizmete yönelik talebin yükseltilmesi sağlanacak, ilgili sektörler ve kuruluşlar arasındaki işbirliği güçlendirilecek ve bu alana ilişkin gelişmeleri sürekli izleme imkanı verecek etkin bir kayıt sistemi geliştirilecektir.

TABLO: 13- Demografik Göstergelerde Gelişmeler
			(Yıl Ortası)
Demografik Göstergeler	Birim	1995	2000 (1)	2005 (1)
Toplam Nüfus (Yıl  Sonu)	Bin Kişi	60.963	65.757	70.668
Toplam Nüfus (Yıl Ortası)	Bin Kişi	60.500	65.300	70.222
Yıllık Nüfus Artış Hızı (2)	Yüzde	1,57	1,50	1,33
Kaba Doğum Hızı	Binde	22,6	21,8	19,9
Kaba Ölüm Hızı	Binde	6,9	6,7	6,6
Toplam Doğurganlık Hızı	Çocuk Sayısı	2,69	2,53	2,3
Bebek Ölüm Hızı	Binde	43,1	35,3	28,8
Doğuşta Hayatta Kalma Ümidi
Toplam	Yıl	68,0	69,1	70,3
Erkek	Yıl	65,7	66,9	68,0
Kadın	Yıl	70,3	71,5	72,7
Nüfusun Üç Ana Yaş Grubu İtibariyle Dağılımı
0-14 Yaş Grubu	Yüzde	32,84	30,04	28,27
15-64 Yaş Grubu	Yüzde	62,13	64,39	65,84
65+Yaş Grubu	Yüzde	5,02	5,57	5,89
Nüfusun Eğitimle İlgili Yaş Grupları İtibariyle Dağılımı
3-5 Yaş Grubu	Yüzde	6,36	5,89	5,89
6-13 Yaş Grubu	Yüzde	17,98	15,85	14,63
14-16 Yaş Grubu	Yüzde	6,60	6,29	5,53
17-20 Yaş Grubu	Yüzde	8,15	8,28	7,68
Kaynak: DİE, DPT. (1) Tahmin. (2) Göçleri kapsamamaktadır.

c) Hukuki ve Kurumsal Düzenlemeler

649. Nüfus hareketlerinin izlenmesi ve kamu hizmetlerinin etkinliğinin artırılması amacıyla, Merkezi Nüfus İdaresi Sisteminin (MERNİS), ülke düzeyinde ilgili kamu kuruluşları arasında bilgi alışverişine imkan verecek şekilde uygulamaya konulması için gerekli hukuki ve kurumsal düzenlemeler süratle tamamlanacaktır.

650. Nüfus kayıtlarının güncel ve güvenilir biçimde tutulabilmesi için mevcut sistemin açıklarını giderecek yeni modellerin de hayata geçirilebilmesine yönelik düzenlemeler yapılacaktır.

651. Üreme sağlığı ve aile planlaması hizmetlerinin etkinliğinin artırılması ve izlenmesi amacıyla ilgili kuruluşlar arasında güncel ve güvenilir bilgi akışına imkan verecek etkin bir kayıt sisteminin geliştirilmesine yönelik düzenlemeler yapılacaktır.