AVRUPA BİRLİĞİ İLE İLİŞKİLER

I. AVRUPA BİRLİĞİ İLE İLİŞKİLERDE GELİŞMELER

Avrupa Birliği (AB) ile Türkiye arasındaki ilişkiler çerçevesinde, Avrupa Komisyonu tarafından hazırlanan ve Türkiye'nin Kopenhag kriterlerini yerine getirme bakımından kaydettiği gelişmelerin incelendiği 2004 yılı İlerleme Raporu, 6 Ekim 2004 tarihinde yayımlanmıştır. Aynı tarihte, Avrupa Komisyonunun Türkiye ile müzakerelerin açılmasına yönelik değerlendirmeleri ile müzakerelerin yürütülmesine ilişkin önerilerinin yer aldığı Tavsiye Metni ve Türkiye'nin AB'ye katılmasının doğuracağı etkileri değerlendiren Etki Raporu da yayımlanmıştır. Tavsiye Metninde, Avrupa Komisyonu, Türkiye ile müzakerelerin açılmasını tavsiye etmiştir. Bu tavsiye, AB Hükümet ve Devlet Başkanlarının 17 Aralık 2004 tarihinde Türkiye ile müzakerelerin açılmasına ilişkin olarak verecekleri karara temel teşkil edecektir.

AB'nin gerçekleştirdiği son genişleme kapsamında, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, Letonya, Litvanya, Macaristan, Malta, Polonya, Slovenya ve Slovak Cumhuriyeti 1 Mayıs 2004 tarihinde AB'ye üye olmuşlardır. Aday ülkelerden müzakere sürecini henüz tamamlamamış olan Bulgaristan ve Romanya'nın üyeliğinin ise 2007 yılında gerçekleşmesi beklenmektedir. Öte yandan, 17-18 Haziran 2004 tarihlerinde gerçekleştirilen Brüksel Zirvesinde, Şubat 2003'de üyelik başvurusunda bulunan Hırvatistan ile katılım müzakerelerinin 2005 yılı itibarıyla başlatılmasına karar verilmiştir.

AB üyesi devletler, Birliğin politikalarının ve kurumsal yapısının düzenlendiği Avrupa Anayasası Taslağı üzerinde 18 Haziran 2004 tarihinde uzlaşmaya varmışlardır. 29 Ekim 2004 tarihinde Roma'da imzalanan Avrupa Anayasasının üye devletler tarafından onaylanarak 2006 yılında yürürlüğe girmesi beklenmektedir.

Üyelik müzakerelerinin başlatılması açısından Türkiye için kritik bir yıl olan 2004'de Kopenhag siyasi kriterlerini yerine getirme doğrultusunda önemli adımlar atılmıştır.

Bu çerçevede, 5170 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun Mayıs 2004'de kabul edilerek yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Anayasa değişikliği ile; kadın ve erkeklerin eşit haklara sahip bulunduğu ve Devletin bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlü olduğu hükmü getirilmiştir. Ölüm cezasına ilişkin ibareler Anayasa metninden çıkarılmıştır. Savaş, çok yakın savaş tehdidi ve terör suçları halleri dışında ölüm cezası verilemeyeceğine ilişkin hüküm kaldırılmıştır. Basımevi, eklentileri ve basın araçlarına, suç aleti olduğu gerekçesiyle el konulamayacağı hükmü getirilmiştir. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası anlaşmalar ile kanunların farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda, uluslararası anlaşma hükümlerinin esas alınması öngörülmüştür. Yükseköğretim Kurulu üyeleri arasından, Genelkurmay Başkanlığınca seçilen üye çıkarılmıştır. Devlet Güvenlik Mahkemeleri kaldırılmıştır. Silahlı Kuvvetler elinde bulunan Devlet mallarının Sayıştay tarafından denetlenmesi imkanı getirilmiştir.

5218 sayılı Ölüm Cezasının Kaldırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Temmuz 2004'de kabul edilerek yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Kanun ile; 5170 sayılı Kanunla Anayasada yapılan değişiklik doğrultusunda, bazı kanunlardaki ölüm cezaları kaldırılarak ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına çevrilmiştir. Ayrıca; Haberleşme Yüksek Kurulundan, MGK Genel Sekreteri çıkarılmıştır. Yükseköğretim Kuruluna, Genelkurmay Başkanlığı tarafından bir üye seçilmesine imkan veren hüküm yürürlükten kaldırılmıştır. Radyo ve Televizyon Üst Kuruluna, MGK Genel Sekreterliğinin göstereceği adaylar arasından bir üye seçilmesine imkan veren hüküm yürürlükten kaldırılmıştır. Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kuruluna, MGK tarafından bir üye seçilmesine imkan veren hüküm yürürlükten kaldırılmıştır.

5237 sayılı Yeni Türk Ceza Kanunu, Eylül 2004'de kabul edilmiş olup, Kanunun, bazı hükümleri hariç olmak üzere 1 Nisan 2005 tarihinde yürürlüğe girmesi öngörülmüştür.

İstinaf mahkemelerinin kurulmasına ilişkin olarak, 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun Eylül 2004'de kabul edilmiş olup, 1 Nisan 2005 tarihinde yürürlüğe girmesi öngörülmüştür.

Avrupa Komisyonu tarafından Türkiye'ye ilişkin olarak yayımlanan Tavsiye Metninde; reformlar konusunda kaydedilen genel ilerleme muvacehesinde ve Yeni Ceza Kanununun, İstinaf Mahkemeleri Kanununun, Yeni CMUK'un, Adli Kolluk Kanununun ve Ceza ve Tedbirlerin İnfazı Kanununun yürürlüğe konulması kaydıyla, Türkiye'nin siyasi kriterleri yeterli ölçüde yerine getirdiği değerlendirilmiş ve katılım müzakerelerinin açılması önerilmiştir. Bu konudaki nihai karar, Aralık 2004'de toplanacak olan Zirvede alınacaktır.

Siyasi kriterlerin karşılanmasına yönelik olarak gerçekleştirilen reformların yanı sıra, 2004 yılında kalıcı bir ekonomik istikrarın sağlanarak Türkiye'nin rekabet gücünün artırılması yönünde de önemli adımlar atılmıştır.

Araklık 2004'de AB'ye sunulmak üzere, AB'ye üyelik yönünde Kopenhag ekonomik kriterlerinin karşılanması amacıyla, Türkiye'nin orta dönem makroekonomi politikalarının hedeflerini, kamu maliyesinin amaçlarını ve gerçekleştirilmesi öngörülen yapısal reformları içeren 2004 Yılı Katılım Öncesi Ekonomik Programı hazırlanmaktadır.

Türkiye'nin, AB'nin Araştırma ve Teknolojik Gelişme Alanındaki 6. Çerçeve Programı, İşletme ve Girişimcilik ve Özellikle Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler Alanındaki Topluluk Programı, İdareler Arası Bilgi Değişimi (IDA II) Programı, Ayrımcılıkla Mücadele Programı, Cinsiyet Eşitliği Programı, Sosyal Dışlanmayla Mücadele Programı, İstihdamı Teşvik Tedbirleri Programı, Sayısal İçerik (e-Content) Programı, Vergilendirme Alanındaki Fiscalis 2007 Programı, Gümrükler 2007 Programı ve Halk Sağlığı Eylem Programına katılımına ilişkin mutabakat zabıtları imzalanarak yürürlüğe girmiş olup, programlara katılım sağlanmaktadır.

AB'ye üyelik perspektifinde ulusal düzeyde bir ekonomik ve sosyal uyum stratejisi geliştirilmesini amaçlayan ve 2004-2006 dönemini kapsayan Ön Ulusal Kalkınma Planı hazırlanarak Aralık 2003'de Avrupa Komisyonuna İletilmiştir.