AVRUPA BİRLİĞİ İLE İLİŞKİLER

II. MEVZUAT UYUMU VE KURUMSAL DÜZENLEMELER

2004 yılında, AB'ye üyelik hedefi doğrultusunda önemli hukuki ve kurumsal düzenlemeler gerçekleştirilmiştir.

Malların serbest dolaşımı alanında, ticaretin önündeki teknik engellerin kaldırılması ve AB teknik mevzuatına uyum amacıyla, gerekli hukuki ve kurumsal düzenlemelerin gerçekleştirilmesine devam edilmiştir.

Kamu ihaleleri alanında, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununda, uluslararası normlara ve AB mevzuatına uyum sağlanması amacıyla 2003 yılında yapılan değişiklikler doğrultusunda, mal alımı, hizmet alımı, yapım işleri ve danışmanlık hizmet alımı ihaleleri uygulama yönetmeliklerinde gerekli değişiklikler gerçekleştirilmiştir.

Hizmet sunumu serbestisi alanında, mali hizmetlere ilişkin olarak, Aralık 2003'de, bankaların muhasebe standartlarına ilişkin bir dizi değişiklik yapılmıştır. Ayrıca, Temmuz 2004'de yürürlüğe giren mevduat üzerindeki devlet garantisine ilişkin BDDK Kararı ile, Türk mevduat güvencesi sisteminin müktesebat ile uyumlu hale getirilmesi amaçlanmıştır.

Menkul kıymetler konusunda, Sermaye Piyasası Kurulu 2003 yılı Aralık ayında hisselerin kayıt ve satışına yönelik ilkelere ilişkin mevzuatta , yatırımcıları, hisseler halka arz edildikten sonra meydana gelen ani fiyat düşüşlerinden korumak amacıyla değişiklik yapmıştır. Ayrıca, aracılık faaliyetlerinde belgelendirme ve muhasebe sistemlerine ilişkin tebliğde yapılan bir değişiklikle, aracı kurumların, müşterilerin menkul değerleri ile ilgili işlemlere yönelik belgeleri saklama süresi beş yıla çıkarılmıştır.

Sermaye piyasalarının şeffaflığını artırmak amacıyla, Ocak 2004'de, aracı kuruluşların yasal çerçevesine ve mali durumuna ilişkin bilgi verilmesine yönelik zorunlu standartlar getiren halka açılma ilkeleri kabul edilmiştir. Mart 2004'de Türk Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasını işler hale getirmek için uygulama mevzuatı çıkartılmıştır. Kasım 2003'de, SPK sermaye piyasaları için muhasebe ve mali konularda rapor verme standartlarına ilişkin bir tebliğ yayımlamıştır. Anonim şirketlerin genel kurullarında birikimli oy kullanılmasına ilişkin tebliğde değişiklik yapılmıştır.

4875 Sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu Haziran 2004'de kabul edilmiştir.

Fikri mülkiyet hakları alanında, AB mevzuatına uyum sağlanması, korsan faaliyetlerle mücadelede etkinlik sağlanması ve fikri mülkiyet sisteminin güçlendirilmesi amacıyla, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile diğer bazı Kanunlarda değişiklik yapan 5101 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Mart 2004'de kabul edilmiştir.

Sınai mülkiyet hakları alanında, yeni bitki çeşitlerinin korunması amacıyla, Ocak 2004'de 5042 sayılı Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korumasına İlişkin Kanun çıkartılmıştır.

5147 sayılı Entegre Devre Topoğrafyalarının Korunması Hakkında Kanun Nisan 2004'de kabul edilmiştir.

5194 sayılı Bazı Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile, Haziran 2004'de, patent haklarının, endüstriyel tasarımların, coğrafi işaretlerin ve markaların korunması hakkındaki kanun hükmünde kararnamelerde değişiklikler yapılmıştır.

5000 sayılı Türk Patent Enstitüsü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun, Kasım 2003'de kabul edilmiştir.

Endüstriyel Tasarımların Uluslararası Tesciline İlişkin Lahey Anlaşmasının Cenevre Metnine ve Marka Kanunu Andlaşmasına 1 Ocak 2005 tarihinden geçerli olmak üzere katılmamız, Eylül 2004'de Bakanlar Kurulu tarafından onaylanmıştır.

Tarım alanında, hayvan sağlığına ilişkin olarak, 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanununda, hayvan hareketleri, çiftlik kontrolleri ve rezidü izleme konularında Ocak 2004 tarih ve 5074 sayılı Kanun ile değişiklik yapılmıştır. Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Deney Hayvanlarının Korunması, Deney Hayvanlarının Üretim Yerleri ile Deney Yapacak Olan Laboratuvarların Kuruluş, Çalışma, Denetleme Usul ve Esaslarına Dair Yönetmelik Mayıs 2004'de yayımlanmıştır.

5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu Temmuz 2004'de kabul edilmiştir.

Gıda güvenliği konusunda, 5179 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun Haziran 2004'de kabul edilmiştir.

Bitki sağlığı konusunda, Ocak 2004'de kabul edilen Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun çerçevesinde Çiftçi İstisnası Uygulama Esasları Yönetmeliği ile Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına Dair Yönetmelik Ağustos 2004'de çıkartılmıştır.

AB'nin alkollü içeceklerle ilgili vergi sistemine uyumlu bir yapının oluşturulması çerçevesinde, 2004/6992 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile alkollü içkiler için Mart 2004'den itibaren geçerli olmak üzere alkol derecesi ve içki türleri itibarıyla asgari maktu vergi tutarları tespit edilmiştir.

Türk İstatistik Sisteminin Geliştirilmesi (USST 1) Projesi kapsamında; sınıflandırmalar, Türkiye istatistiksel iş kayıtları sisteminin kurulması, tarım, işgücü istatistikleri ve ücretler-işgücü maliyetleri ve kazançların yapısı, ulusal hesapların ESA 95 standartlarına uyumlu hale getirilmesi ve istatistiksel veri ve bilginin yayın ve dağıtımı konularında çalışmalara devam edilmiştir.

Bölgesel istatistik sisteminin geliştirilmesi, enerji ve hammadde, mal ticareti, fiyatlar, çevre ve girişimlerin ekonomik faaliyetleri konularında, Türkiye istatistiklerinin AB normlarına uyumlu hale getirilmesine yönelik çalışmalara devam edilmiştir.

Meslek sınıflandırmalarında, AB normlarında faaliyet sınıflandırmasına uygun olan NACE Rev.1 sınıflaması Ocak 2004'ten itibaren kullanılmaya başlanmıştır.

Sosyal politika ve istihdam alanında; kadın-erkek eşitliği konusunda, Mayıs 2004'de kabul edilen 5170 sayılı Kanun ile Anayasaya "Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür" hükmü eklenmiştir. Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik Temmuz 2004'de yürürlüğe girmiştir. Devlet Memurları Kanununda Temmuz 2004'de yapılan değişiklikle, memurlar için ücretli doğum izni süresi, işçiler için olduğu gibi, doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 haftaya yükseltilmiştir. Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Ekim 2004'de kabul edilmiştir.

İş hukuku ile ilgili olarak, ücret garanti fonu, çalışma süreleri, işyerlerinin kapatılması, özürlülerin istihdamı gibi konularda bir dizi yönetmelik çıkartılmıştır.

İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili olarak, Aralık 2003'de çıkartılan çerçeve yönetmeliği takiben, titreşim, gürültü, güvenlik ve sağlık işaretleri, ekranlı araçlarla çalışma, yapı işleri, kimyasal maddeler, patlayıcı atmosferler, biyolojik etkenler, kanserojen ve mutajen maddeler, asbest, elle taşıma işleri, kişisel koruyucu donanımların kullanımı, işyeri, sondajla maden çıkarılan işletmeler, yeraltı ve yerüstü madenleri ve iş ekipmanlarının kullanımı konularında, bu alandaki AB müktesebatına uyumu amaçlayan yönetmelikler çıkartılmıştır.

İş Sağlığı ve Güvenliği ve Çalışma Ortamına İlişkin 155 sayılı Sözleşme ile İş Sağlığı Hizmetlerine İlişkin 161 sayılı Sözleşme, Mart 2004'de Bakanlar Kurulu tarafından onaylanmıştır.

Enerji alanında, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu Aralık 2003'de çıkartılmıştır.

5177 sayılı Maden Kanununda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Haziran 2004'de çıkartılmıştır.

Avrupa Küçük İşletmeler Şartı doğrultusunda KOBİ'lere yönelik temel stratejileri belirleyen KOBİ Stratejisi ve Eylem Planı, Kasım 2003'de Yüksek Planlama Kurulunun 2003/57 sayılı Kararı ile onaylanmış ve Avrupa Komisyonuna sunulmuştur.

Eğitim alanında, AB'nin eğitim ve gençlik programlarının (Socrates, Leonardo da Vinci ve Gençlik) ülkemizde yürütülmesine ilişkin faaliyetler kapsamında, Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ve Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Yönlendirme ve İzleme Komitesi ile Danışma Kurulunun Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik Ocak 2004'de, Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı Bütçe ve Muhasebe Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik Nisan 2004'de çıkartılmıştır.

2004/7223 sayılı Avrupa Topluluğu ile Türkiye Cumhuriyeti Arasında Türkiye Cumhuriyetinin Topluluk Programları Leonardo Da Vinci II, Socrates II ve Gençlik Programlarına Katılımı Hakkında Mutabakat Zaptının Onaylanması Hakkında Karar, Bakanlar Kurulu tarafından Mayıs 2004'de kabul edilmiştir.

2003 yılında Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı tarafından seçilen 15 üniversite ile öğrenci değişimi programı başlatılmıştır. 2004 yılı itibarıyla tüm üniversiteler bu programa dahil edilmiştir.

Tüm yüksek öğretim kurumlarında, AB tarafından öğrencilere mezuniyetlerinde verilmesi önerilen Diploma Eki uygulamasına başlanmıştır.

YÖK Başkanlığı bünyesinde, Socrates-Erasmus Programının bir parçası olan Ulusal Akademik Tanıma Enformasyon Merkezi (NARIC) ofisi kurulmuştur.

Telekomünikasyon alanında, Telekomünikasyon Sektöründe Kişisel Bilgilerin İşlenmesi ve Gizliliğin Korunması Hakkında Yönetmelik, Onaylanmış Kuruluşlara Dair Yönetmelik, Numaralandırma Yönetmeliği ve Piyasa Gözetimi ve Denetimine Dair Yönetmelik Şubat 2004'de çıkartılmıştır. Mayıs 2003'de çıkartılan Telsiz ve Telekomünikasyon Terminal Ekipmanları Yönetmeliği Mayıs 2004'de yürürlüğe girmiştir. Sertifika Mali Sorumluluk Sigortası Yönetmeliği ve Yetkilendirme Yönetmeliği Ağustos 2004'de çıkartılmıştır.

Çevre alanında, Tarımsal Kaynaklı Nitrat Kirliliğine Karşı Suların Korunması Yönetmeliği Şubat 2004'de çıkartılmıştır.

Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşmenin Uygulanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik Ağustos 2004'de çıkartılmıştır.

Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği Ağustos 2004'de, Radyoaktif Madde Kullanımından Oluşan Atıklara İlişkin Yönetmelik ve Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik Eylül 2004'de çıkartılmıştır.

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesine Katılmamız Hakkında Karar, Aralık 2003'de Bakanlar Kurulu tarafından kabul edilmiştir.

Merkezi ve Doğu Avrupa İçin Bölgesel Çevre Merkezi Şartı Mart 2004'de, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Merkezi ve Doğu Avrupa İçin Bölgesel Çevre Merkezi (BÇM) Yönetim Kurulu Arasında İmzalanan, Türkiye'de BÇM'nin Kurulması ve Faaliyetleri Hakkında İkili Anlaşma Ağustos 2004'de Bakanlar Kurulu tarafından onaylanmıştır.

4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunda 2003 yılında yapılan değişiklikleri müteakip, başta garanti belgesi, tanıtma ve kullanma kılavuzu, sanayi mallarının satış sonrası hizmetleri, kapıdan satışlar, kampanyalı satışlara ilişkin uygulama yönetmeliklerinde olmak üzere değişiklikler yapılmış ve toplam 16 uygulama yönetmeliği AB mevzuatı ile uyumlaştırılmıştır.

Adalet ve içişleri alanında; 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu ile, demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

5036 sayılı Çocuk Mahkemelerinin Kuruluşu, Görev ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun ile, çocuk mahkemelerinin yargı çevresine ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu ile, elektronik imzanın hukukî ve teknik yönleri ile kullanımına ilişkin esaslar düzenlenmiştir.
5190 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununda Değişiklik Yapılması ve Devlet Güvenlik Mahkemelerinin Kaldırılmasına Dair Kanun kabul edilmiştir.

5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun ile, terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle maddi zarara uğrayan kişilerin zararlarının karşılanmasına ilişkin esas ve usuller belirlenmiştir.

5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun kabul edilmiştir.

5236 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun kabul edilmiştir.

Yolsuzluğa Karşı Ceza Hukuku Sözleşmesi 2004/6771 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile onaylanmıştır. Suçtan Kaynaklanan Gelirlerin Aklanması, Araştırılması Ele Geçirilmesi ve El Konulmasına İlişkin Sözleşme, beyanlar ve çekincelerle 2004/7712 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile onaylanmıştır. Hukuki veya Ticari Konularda Yabancı Ülkelerde Delil Sağlanması Hakkında Sözleşmenin onaylanması 5128 sayılı Kanunla, Adlî Yardım Taleplerinin İletilmesine İlişkin Avrupa Sözleşmesine Ek Protokolün onaylanması 5242 sayılı Kanunla uygun bulunmuştur.

Gümrük birliği alanında, 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararının 16'ncı maddesinde yer alan Topluluğun tercihli ticaret rejimlerine uyum yükümlülüğümüz çerçevesinde, Türkiye-Fas Serbest Ticaret Anlaşması 7 Nisan 2004, Türkiye-Filistin Serbest Ticaret Anlaşması ise 20 Temmuz 2004 tarihlerinde imzalanmış olup, söz konusu Anlaşmaların, onay işlemlerini müteakip 2005 yılında yürürlüğe girmesi beklenmektedir. Yine aynı kapsamda, Suriye ile ülkemiz arasında bir serbest ticaret alanı tesis edilmesine yönelik Ortaklık Anlaşması Ağustos 2004'de parafe edilmiştir. Tunus ile de benzer nitelikli bir anlaşma Eylül 2004'de parafe edilmiştir.

Ülkemiz ile Macaristan, Estonya, Letonya, Litvanya, Polonya, Çek Cumhuriyeti, Slovakya ve Slovenya arasında gümrük birliği kapsamında imzalanmış olan serbest ticaret anlaşmaları, anılan ülkelerin 1 Mayıs 2004 tarihinde AB'ye üye olmaları nedeniyle feshedilmiştir. Halihazırda bu ülkelerle Türkiye arasındaki ticari ilişkiler gümrük birliği çerçevesinde sürdürülmektedir.

Ağustos 2004'de, 2004/7731 sayılı İthalat Rejimi Kararına Ek Karar ile Topluluğun Genelleştirilmiş Tercihler Sistemine uyum sağlanmıştır.

İstanbul Sözleşmesinin onaylanmasına ilişkin 5108 sayılı Kanun Nisan 2004'de kabul edilmiştir.

5099 sayılı Eşyanın Sınır Kontrollerinin Uyumlaştırılmasına İlişkin Uluslararası Sözleşmenin Onaylanmasının Uygun Bulunması Hakkında Kanun Şubat 2004'de kabul edilmiştir.

5138 sayılı Avrupa Topluluğu ve Türkiye Cumhuriyeti Arasında Uyuşturucu veya Psikotrop Maddelerin Yasadışı Üretiminde Sıkça Kullanılan Ara ve Kimyasal Maddelere Dair Anlaşmanın Onaylanmasının Uygun Bulunduğu Hakkında Kanun Nisan 2004'de kabul edilmiştir.

Çift kullanımlı malların kontrolüne ilişkin Tebliğ Aralık 2003'de yayımlanmıştır.

Mali kontrol alanında, Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu Aralık 2003'de kabul edilmiştir.

İç denetim standartlarını belirlemek ve iç denetçilerin çalışmalarını koordine etmek üzere Maliye Bakanlığına bağlı İç Denetim Koordinasyon Kurulu oluşturulmuştur. Bu Kurula destek hizmetleri vermek üzere Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü bünyesinde İç Denetim Dairesi kurulmuştur. Ayrıca, Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü bünyesinde İç Kontrol Uyumlaştırma Birimi olarak görev yapmak üzere Mali Yönetim Dairesi ve Harcama Öncesi Kontrol Dairesi kurulmuştur

Genel ve katma bütçe kapsamındaki kurum ve kuruluşların 2004 yılı bütçeleri, Analitik Bütçe Sınıflandırmasına uygun olarak yeni bütçe kod yapısına göre hazırlanmıştır.

5170 sayılı Kanun ile, Anayasanın Sayıştay ile ilgili maddesinde değişiklik yapılarak, Türk Silahlı Kuvvetlerinin ellerinde bulunan devlet mallarının TBMM adına denetlenmesinde gizlilik esası ortadan kaldırılmıştır.