TÜRKİYE'NİN BÖLGE ÜLKELERİ VE DİĞER ÜLKELERLE EKONOMİK İLİŞKİLERİ

III. BÖLGESEL VE KÜRESEL İŞBİRLİKLERİ

1. İSLAM KONFERANSI TEŞKİLATI EKONOMİK VE TİCARİ İŞBİRLİĞİ DAİMİ KOMİTESİ (İSEDAK)

a) Mevcut Durum

İslam ülkeleri ile ekonomik ve ticari ilişkilerimizin geliştirilmesine yönelik çabalar ikili ve çok taraflı olarak sürdürülmektedir. İslam ülkeleriyle çok taraflı ekonomik ilişkilerimiz, İslam Konferansı Teşkilatı (İKT) Ekonomik ve Ticari İşbirliği Daimi Komitesi (İSEDAK) çerçevesinde ve İKT'nin değişik platformlarında yürütülmektedir.

11-13 Mayıs 2004 tarihleri arasında İSEDAK İzleme Komitesi 20. Toplantısı İstanbul'da gerçekleştirilmiştir. Toplantıda, Ekonomik İşbirliği Eylem Planının uygulanmasının hızlandırılması, üye ülkeler arasında ticaretin artırılması, Dünya Ticaret Örgütü faaliyetleri çerçevesinde işbirliği, İKT üyesi ülkelerin özel sektörleri arasındaki işbirliği ve 20. İSEDAK Toplantısı gündemi gibi konular ele alınmıştır.

2003 yılında yürürlüğe girmiş olan İKT Üyesi Ülkeler Arasında Tercihli Ticaret Sistemi Çerçeve Anlaşmasını (TPSOIC) 24 ülke imzalamış, bunlardan 14 ülke onay sürecini tamamlamıştır. Türkiye'nin ev sahipliğinde yapılması öngörülen TPSOIC müzakereleri birinci tur görüşmelerinin ilk toplantısı 6-9 Nisan 2004, ikincisi 7-10 Eylül 2004 tarihlerinde gerçekleştirilmiştir. TPSOIC müzakereleri birinci tur üçüncü toplantısının Aralık 2004, dördüncü toplantısının ise Mart 2005'te yapılması planlanmıştır. Dört toplantı sonucunda birinci tur ticaret müzakereleri tamamlanacaktır. Bu müzakereler sonucu İKT Üyesi Ülkeler arasında ticareti serbestleştirici bir anlaşmanın ortaya çıkması hedeflenmektedir.

20. İSEDAK Toplantısı 23-27 Kasım 2004 tarihlerinde İstanbul'da düzenlenecektir. Toplantıda, dünyadaki ve üye ülkelerdeki ekonomik gelişmeler, İKT Ekonomik İşbirliği Eylem Planının uygulanma durumu, İKT üyesi ülkeler arasında bir Tercihli Ticaret Sisteminin oluşturulmasına ilişkin ticaret müzakerelerinde katedilen gelişmeler, üye ülkeler arasında ticaretin artırılması, ticaretin ve ulaştırmanın kolaylaştırılması, 5-7 Şubat 2005 tarihinde Bahreyn'de yapılması planlanan 11. Özel Sektör Toplantısı ve İslam Ticaret Fuarı hazırlıkları ve Dünya Ticaret Örgütü faaliyetleri ile ilgili konular görüşülecektir.

İSEDAK'ın faaliyetlerine başlamasının 20. yılı münasebetiyle 20. İSEDAK Toplantısıyla eş zamanlı olarak İKT Ekonomi Konferansı düzenlenecektir. Konferansta, İKT içi ticaret ve yatırımların geliştirilmesi ve bu kapsamda özel sektörün teşviki, İSEDAK'ın yirmi yıllık performansı ve geleceği, İKT ekonomik ve ticari işbirliği kurum ve mekanizmalarının güçlendirilmesi, İSEDAK'ın uhdesindeki İKT Eylem Planının uygulamasının etkinleştirilmesi kapsamında, finansman mekanizmasının ihdası gibi konular ele alınacaktır.

İKT çerçevesinde üye ülkelerin özel sektörleri arasındaki işbirliğini artırmaya yönelik çabalar kapsamında, Onuncu Özel Sektör Toplantısı 4-5 Ekim 2003'de İran'da yapılmıştır. Onbirinci Özel Sektör Toplantısı ise 5-7 Şubat 2005 tarihlerinde Bahreyn'de gerçekleştirilecektir.

Onuncu İslam Ülkeleri Ticaret Fuarı 5-9 Şubat 2005 tarihlerinde Bahreyn'de düzenlenecektir.

2003 yılında Türkiye'nin İKT üyesi ülkelere ihracatı, 7,2 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiş olup, toplam ihracatımız içindeki payı yüzde 15,2'ye yükselmiştir. 2004 yılının ilk yedi aylık döneminde ihracat, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 49 artışla 5,5 milyar ABD dolarına çıkmıştır.

2003 yılında Türkiye'nin İKT üyesi ülkelerden ithalatı, 8,2 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiş olup toplam ithalatımız içindeki payı yüzde 11,8 dir. 2004 yılının ilk yedi ayında ithalat yüzde 21,7 oranında artışla 5,6 milyar ABD dolarına çıkmıştır.

b) Amaçlar, İlkeler ve Politikalar

İslam ülkeleri ile çok taraflı ve ikili ekonomik ve ticari ilişkilerimizin geliştirilmesi amacıyla yapılan çalışmalar sürdürülecek ve bu yöndeki faaliyetlerin nitelik ve kapsamı geliştirilecektir. Bu kapsamda İslam ülkeleriyle daha yakın ekonomik ve ticari ilişkilerin geliştirilmesi için uygun önlemler alınacak, ihraç ürünlerimizin çeşitlendirilmesi ve yeni pazarlara ulaştırılması, yatırım ve ticaretin önündeki engellerin kaldırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir.

İslam ülkelerinin DTÖ'ye üye olmaları yönündeki çabalar desteklenecektir.

Gerek İslam ülkeleri ile ortak projelerin, gerekse ulusal kamu ve özel sektör projelerinin finansmanında, İslam Kalkınma Bankası kaynaklarından daha fazla istifade edilmesi yolları aranarak bu imkanların daha iyi tanıtılması yönünde çabalar artırılacaktır.

İslam ülkeleriyle işbirliği alanlarını arttırma çabaları desteklenecektir. Bu çerçevede, 22-25 Eylül 2005 tarihlerinde Türkiye'de düzenlenecek olan İslam Ülkeleri Birinci Turizm Fuarının gerçekleştirilmesi sağlanacaktır.

İSEDAK faaliyetleri kapsamında yürütülen işbirliği projeleri ve çalışmalarında özel sektörün daha aktif bir şekilde yer alması için gerekli çabalar gösterilecektir.

İKT-AB diyaloğunun geliştirilmesi için başlatılan çalışmalar sürdürülecektir.

2. EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI (EİT)

a) Mevcut Durum

Ülkemizin üyesi olduğu bölgesel işbirliği oluşumlarından biri olan EİT çerçevesinde ticaret ve yatırım, ulaştırma ve haberleşme, enerji, maden ve çevre, tarım, sanayi, sağlık ve turizm, ekonomik araştırma ve istatistik, eğitim, bilim, kültür ve uyuşturucu kontrolü alanlarında işbirliği faaliyetleri devam etmektedir.

EİT Bölgesel Planlama Konseyi'nin 14. Toplantısı 4-6 Aralık 2003 tarihinde İstanbul'da yapılmıştır.

EİT çerçevesinde ticaretin geliştirilmesi ile ilgili olarak 15-17 Temmuz 2003 tarihlerinde Pakistan'ın başkenti İslamabad'da yapılan EİT Ticaret/Dış Ticaret Bakanları 2. Toplantısında Afganistan, İran, Pakistan, Tacikistan ve Türkiye tarafından imzalanan EİT Ticaret Anlaşması (ECOTA)'nın yürürlüğe girmesi için çalışmalar devam etmektedir. Bu çerçevede 13-15 Ocak 2004 tarihlerinde Ankara'da yapılan Yüksek Düzeyli Uzmanlar Grubu Toplantısında ECOTA'nın uygulanması ile ilgili teknik konular ve ECOTA'nın daha kısa bir geçiş sürecinde uygulanmasını öngören Fast Track yaklaşımı görüşülmüştür. Bu toplantıda ayrıca, EİT Bölgesinde yatırım ortamının iyileştirilmesine yönelik Yatırımların Teşviki ve Korunması Anlaşması Taslağı üzerinde görüşmeler yapılmış ve önemli ilerlemeler kaydedilmiştir.

EİT Bölgesinde ticaretin finansmanına ve kalkınmaya yardımcı olması amacıyla İstanbul'da kurulacak olan EİT Ticaret ve Kalkınma Bankasının kuruluş anlaşması Türkiye, İran ve Pakistan tarafından onaylanmıştır. Kuruluş işlemlerinin başlayabilmesi için İran'ın anlaşmayı onaylama sürecinde koymuş olduğu şartları kaldırması beklenmektedir. Bankanın kurulmasından sonra faaliyetlerini nasıl yürüteceği, hizmetlerini nasıl ve hangi kurallar çerçevesinde sunacağı konusunda bir fizibilite raporunun hazırlanması amacıyla danışman firmanın tutulması kararlaştırılmıştır. Bu çerçevede, danışman firmanın görev tanımının görüşüldüğü Geçici Üçlü Komite Toplantısı 6-7 Nisan 2004 tarihlerinde Ankara'da gerçekleştirilmiştir.

EİT Ticaret ve Sanayi Odasının (ECO-CCI) daha etkin biçimde faaliyet gösterebilmesi için, daimi bir sekreteryaya kavuşturulmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.

2004/2005 döneminde, enerji işbirliği alanında EİT üyesi ülke kaynaklarının rasyonel ve verimli kullanılması amacına yönelik bir konferans Azerbaycan'ın Bakü kentinde, EİT Enerji/Petrol Bakanları 2. Toplantısı ise İran'ın başkenti Tahran'da düzenlenecektir.

2004 yılı sonlarında, Adana'nın Ceyhan ilçesinde EİT Petrol ve Gaz Boruhatları Güzergahları konulu 4. Yüksek Düzeyli Uzmanlar Görev Toplantısı düzenlenecektir.

EİT Çevre Bakanları 2. Toplantısı 4-6 Ekim 2004 tarihlerinde İstanbul'da düzenlenmiştir.

Ulaştırma ve haberleşme alanlarında, üye ülkeler arasında işbirliğini artıracak sağlam bir alt yapının kurulması için Almatı Ana Planı ve EİT Ulaştırma ve Haberleşme On Yıllık Eylem Planı (1998-2007) çerçevesinde çalışmalar sürdürülmektedir. Bu çerçevede EİT Ülkeleri Ulaştırma ve Haberleşme Bakanları 5. Toplantısı 10-12 Ağustos 2004 tarihlerinde Bişkek'te gerçekleştirilmiştir.

EİT Sanayi Bakanları 1. Toplantısı 29-30 Ocak 2004 tarihlerinde Tahran'da yapılmış ve Eylem Planı kabul edilmiştir. EİT Ülkeleri Sanayi İşbirliği Uzmanlar Toplantısı 21-22 Eylül 2004 tarihlerinde Ankara'da gerçekleştirilmiş ve Bölgesel Sanayi İşbirliği Stratejisi hazırlanmış olup, bu belge 2005 yılında ülkemizde toplanacak olan EİT Sanayi Bakanları 2. Toplantısı'nda ele alınacaktır.

EİT Tarım Bakanları 2. Toplantısı 2004 yılı Kasım ayında Ankara'da gerçekleştirilecektir.

Ankara'da kurulması öngörülen EİT Eğitim Enstitüsünün kuruluşu ve faaliyete geçirilmesine yönelik, Mütevelli Heyeti Toplantısı Türkiye'de gerçekleştirilecektir.

Türkiye'nin 2003 yılında EİT ülkelerine ihracatı 1,6 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiş olup, toplam ihracatımızdaki payı yüzde 3,3'dür. 2004 yılının ilk 7 aylık döneminde ihracat, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 37,4 oranında artarak 1,1 milyar ABD dolarına yükselmiştir.

2003 yılında Türkiye'nin EİT ülkelerinden ithalatı 2,7 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiş olup, toplam ithalatımız içindeki payı yüzde 3,9'dur. 2004 yılının ilk yedi ayında ithalat yüzde 10,8 oranında artarak 1,7 milyar ABD dolarına yükselmiştir.

b) Amaçlar, İlkeler ve Politikalar

EİT Bölgesinde bölge içi ticaretin geliştirilmesi için tarife ve tarife dışı engellerin azaltılması, ulaştırmanın ve taşımacılığın kolaylaştırılması, serbest pazar ekonomisinin işlemesi, özel sektörün bölge içinde etkin bir biçimde faaliyet göstermesine yönelik tedbirlerin alınması ve yatırım ortamının iyileştirilmesi ve ticaret rejimlerinin şeffaflaştırılarak DTÖ kural ve standartları ile uyumlaştırılması önem arzetmektedir. Bu amaca yönelik olarak belirlenmiş faaliyetlere aktif katılım sağlanacak, bölge içi ticaretin serbestleştirilmesi ve bölgede yatırım ortamının iyileştirilmesi için ECOTA ve Yatırımların Korunması ve Teşviki Anlaşması'nın bir an önce hayata geçirilmesi çalışmaları desteklenecek, bölge ülkelerinin Batı ile bağlantılarının güçlendirilmesi amacıyla ulaştırma, haberleşme faaliyetleri ve ülkemizin, bölge ülkelerinin enerji kaynakları göz önünde tutulduğunda, bir enerji köprüsü olabilmesi için, bu alanda işbirliği faaliyetlerine devam edilecektir.

EİT Ticaret ve Kalkınma Bankasının kuruluş çalışmaları ve EİT Sanayi ve Ticaret Odası'nın İstanbul'da daimi sekreteryaya kavuşmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir.

3. KARADENİZ EKONOMİK İŞBİRLİĞİ (KEİ)

a) Mevcut Durum

Sırbistan ve Karadağ'ın 2004 yılı Nisan ayında KEİ'ye üyelik konusundaki iç onay işlemlerini tamamlayarak örgüte tam üye olmasıyla, KEİ on iki üyeli bir örgüt olmuştur.

Ulaştırma Çalışma Grubu tarafından KEİ bölgesinde ulaştırma alanında önümüzdeki beş yıl içinde yapılması planlanan çalışmaları içeren KEİ Eylem Planı hazırlanmıştır. Ülkemizin izleyeceği stratejileri ve uygulamaları belirlemek üzere Ulaştırma Bakanlığı koordinatörlüğünde çalışmalar devam etmektedir.

KEİ'nin proje bazında çalışan bölgesel işbirliği örgütü olması için, KEİ genel bütçesinden ayrı olarak bir proje geliştirme fonu kurulmuştur. Fonun işleyiş kurallarını belirleyen hukuki belgeler tamamlanmıştır. Fona, Türkiye dahil, beş üye ülke ve KEİ bağlı kuruluşları maddi katkıda bulunmuştur.

Ülkemiz 2002 Kasım ayında devraldığı İletişim Çalışma Grubu ülke koordinatörlüğünü 2004 Ekim, 2003 Nisan ayında üstlendiği Çevre Koruma Çalışma Grubu ülke koordinatörlüğü görevini ise 2005 Nisan ayına kadar sürdürecektir.

25 Haziran 2004 tarihinde, KEİ Dışişleri Bakanlarının KEİ'nin Bölgedeki Güvenlik ve İstikrara Katkısına İlişkin Bildirisi yayınlanmıştır.

Türkiye'nin 2003 yılında KEİ ülkelerine ihracatı 4,9 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiş olup, toplam ihracatımız içindeki payı yüzde 10,3'tür. 2004 yılının ilk yedi aylık döneminde ihracat, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 36 oranında artarak 3,4 milyar ABD dolarına yükselmiştir.

2003 yılında Türkiye'nin KEİ ülkelerinden ithalatı 9,3 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiş olup, toplam ithalatımızdaki payı yüzde 13,4'dür. 2004 yılının ilk yedi ayında ithalat, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 60 oranında artarak 7,8 milyar ABD dolarına yükselmiştir.

b) Amaçlar, İlkeler ve Politikalar

KEİ, üye ülkeler arasında ekonomik ve ticari ilişkilerin geliştirilmesi ve çeşitlendirilmesi amacıyla çok taraflı ve çok sektörlü bir işbirliği modeli ile çalışmalarını sürdürecektir.

KEİ ülkeleri ile olan ilişkilerimizde özel sektöre ağırlık verilecek ve girişimcilik özendirilecektir. KEİ ülkeleri arasında iş ortamının iyileştirilmesi, ilgili işletme ve şirketlerin bireysel ve kollektif girişimleri için gerekli önlemler alınacak ve bu kapsamda iş adamlarına vize kolaylıkları sağlanacaktır.

KEİ üyesi ülkelerin KOBİ'lerinin diğer üye ülkelerle ticaret yaparken karşılaştıkları engellerin tedricen ortadan kaldırılması ve serbest bölgelerde işbirliğine gidilmesi için gerekli önlemler alınacaktır.

Ortak projelerin finansmanında ve özel sektörün desteklenmesinde KEİ Ticaret ve Kalkınma Bankasının olanaklarından yararlanılacaktır.

Ticaret, ulaştırma, haberleşme, ekonomik ve ticari bilgi değişimi gibi alanlarda işbirliğinin geliştirilmesine yönelik çalışmalara etkinlik kazandırılacaktır.

Enerji verimliliğinin, özellikle Karadenizin biyo-üretim potansiyelinin korunması, işletilmesi ve geliştirilmesi için ortak etkinlikler desteklenecek ve enerji verimliliği ile ilgili olarak bölgeye yönelik eğitim programları planlanacaktır.

4. GELİŞMEKTE OLAN SEKİZ ÜLKE (D-8)

a) Mevcut Durum

D-8 kapsamında işbirliği, esas itibarıyla sektörel bazda yürütülmektedir. Bu kapsamda; Bangladeş kırsal kalkınma; Endonezya yoksullukla mücadele ve insan kaynakları; İran bilim ve teknoloji; Malezya finans, bankacılık ve özelleştirme; Mısır ticaret; Nijerya enerji; Pakistan tarım ve balıkçılık; Türkiye sanayi, sağlık ve çevre alanındaki işbirliği çalışmalarını koordine etmektedir.

18 Şubat 2004 tarihinde Tahran'da düzenlenen D-8 Dördüncü Zirve Toplantısında; üye ülkeler arasında işbirliği ve eşgüdümün artırılması, ahlaki, siyasi, sosyal, ekonomik, kültürel ve bilimsel alanlarda sürdürülebilir ve dengeli gelişmenin sağlanması için yeni teknolojilerden yararlanılması, D-8 ülkeleri arasındaki ticaretin geliştirilmesi, kolaylaştırılması ve daha serbest ticaretin oluşturulması, İş Adamları için Vize İşlemlerinin Basitleştirilmesi Anlaşmasının yürürlüğe girmesi, üye ülkeler arasında bankacılık işlemlerindeki sorunların belirlenmesi ve engellerin kaldırılması, üye ülkelerdeki mevcut kaynakların ve olanakların en iyi şekilde kullanımını amaçlayan yeni projelerin başlatılması hususlarında görüş birliğine varılmıştır.

Türkiye'nin 2003 yılında D-8 ülkelerine ihracatı 1,4 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiş olup, toplam ihracatımızdaki payı yüzde 2,8'dir. 2004 yılının ilk 7 aylık döneminde ihracat, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 11,2 oranında artarak 834 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

2003 yılında Türkiye'nin D-8 ülkelerinden ithalatı 3,3 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiş olup, toplam ithalatımız içindeki payı yüzde 4,8'dir. 2004 yılının ilk yedi ayında ithalat yüzde 19 oranında artarak 2,2 milyar ABD dolarına yükselmiştir.

b) Amaçlar, İlkeler ve Politikalar

Türkiye D-8 çerçevesinde işbirliği faaliyetlerini desteklemeye devam edecektir.

Ticaretin kolaylaştırılarak D-8 üyesi ülkelerin refah seviyelerinin yükseltilmesi amacıyla, D-8 ülkeleri arasında tarife dışı engellerin kaldırılması ve tarifelerin giderek azaltılmasını öngören D-8 Tercihli Ticaret Anlaşması müzakereleri sürdürülecektir.

İleri teknoloji tabanlı yabancı firmaların, ülkemizde kurulu Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde yer alabilmeleri için D-8 ülkeleriyle karşılıklı ilişkiler başlatılacaktır.