TÜRKİYE'NİN BÖLGE ÜLKELERİ VE DİĞER ÜLKELERLE EKONOMİK İLİŞKİLERİ
IV. ULUSLAR ARASI TEKNİK İŞBİRLİĞİ VE TÜRKİYE'NİN DIŞ YARDIMLARI
a) Mevcut Durum
Türkiye'nin gelişmekte olan ülkelere ikili ve çok taraflı bazda yaptığı
yardımlarda 2003 yılında azalma olmuştur. Yardımlardaki bu azalış,
GSMH'deki artışın da etkisiyle yüzde 0,05 olan yardımların GSMH'ya
oranını yüzde 0,034'e düşürmüştür. Bu oranlar her haliyle OECD/DAC'ın
ortalamasının ve bu konuda Birleşmiş Milletlerin koyduğu hedefin (yüzde
0,7) altındadır.
2003 yılında Türk Cumhuriyetlerine yapılan yardımlar bir önceki yıla
göre yüzde 26 oranında azalmıştır. Bir önceki yıla göre en yüksek
artış ise yüzde 159 ile Türk Cumhuriyetleri haricindeki İKT üyesi
ülkelere yapılan yardımlarda görülmüş ve ikili yardımlar içindeki
payı yüzde 11'e yükselmiştir. Diğer ülkelere yapılan yardımlarda ise
yüzde 10 oranında artış olmuştur.
Uluslar arası teknik işbirliği, bilgi ve teknolojinin yurdumuza transferinde
bir ek kaynak olma durumunu sürdürmektedir. Ülkemiz için, ikili teknik
işbirliği anlaşmalarımız bulunan muhtelif ülkelerin sağladığı teknik
yardımlar, kamu ve özel kesim kuruluşlarımızda güncel ve ileri teknolojilerin
yurt düzeyinde kullanımında ve çalışanlarının bilgi düzeylerini artırmaları
yönünde önemli bir bilgi alışverişi kaynağı oluşturmaktadır.
Çok taraflı teknik işbirliği çerçevesinde, UNDP, UNFPA, WHO, UNICEF,
ILO, UNIDO, FAO, UNESCO gibi Birleşmiş Milletler (BM) kuruluşlarından
sağlanan teknik yardımlar, insan kaynaklarımızın niteliğinin geliştirilmesi,
mevcut kuruluşlarımızın günün şartlarına uyum sağlaması, gelir dağılımındaki
eşitsizliğin giderilmesi ve az gelişmiş bölgelerde gelir getirici
faaliyetlerin desteklenmesi, iyi yönetişimin sağlanması, çevreye duyarlı
teknolojilerin kullanılması, kadınların ekonomik ve sosyal faaliyetlerde
daha fazla yer alması amacıyla kullandırılmaktadır. Teknik işbirliği
faaliyetleri tamamen hibe yardımlar şeklinde düzenlenmiştir. Hibe
yardımlar çoğunlukla, proje kapsamında uzman desteği, makine ve ekipman
yardımları şeklinde olmaktadır. UNDP kapsamında yürütülen projelerde
ise, ülke katkısı da gerekmektedir.
UNDP ile Türkiye arasında yürürlükte olan Ülke İşbirliği Çerçeve Programı
kapsamında yönetişim, yoksulluk, çevre ve yerel yönetimler konularına;
Yerel Gündem 21, GAP Sürdürülebilir İnsani Kalkınma Programı ve Doğu
Anadolu Entegre Kalkınma Programı (LEAP) kapsamında ise fakirlikle
mücadele, gelir dağılımı eşitsizliği ve sürdürülebilir kalkınma konularında
önemli faaliyetler gerçekleştirilmiştir.
BMKP desteği ile DPT tarafından yürütülmekte olan Gelişmekte Olan
Ülkeler Arası Teknik İşbirliği (TCDC) projesi çerçevesinde Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonunun Sosyal Riski Azaltma Proje
koordinasyon birimi tarafından yürütülen ECANET'in (Avrupa ve Orta
Asya Sosyal Fonlar Ağı) 2004 yılında yürütülen bölgesel konferans
ve diğer faaliyetleri desteklenmiştir. TCDC projesi kapsamında Kafkas
ülkeleri arasında işbirliğini geliştirmeyi amaçlayan 2. Uluslararası
Kars Kent Kurultayı ve Kafkas Kültür Şenlikleri desteklenmiştir.
2000 yılında gerçekleştirilen Binyıl Zirvesinde ülke liderlerince,
yoksulluğun azaltılması başta olmak üzere, sekiz hedef tanımlanmış
ve ülkeler bu hedeflere ulaşmada ne kadar yol aldıklarını ifade eden
yıllık raporlar hazırlamaya başlamışlardır. Binyıl Kalkınma hedeflerine
ilişkin Türkiye ülke raporu, ilk kez 2004 yılında DPT tarafından ilgili
kurumların katkılarıyla hazırlanmıştır.
Diğer yandan, uluslar arası teknik işbirliği anlaşmalarımız çerçevesinde
ülkemize teknik konularda burslar tahsis eden ülkeler Almanya, Japonya,
Malezya, Hindistan ve Güney Kore'dir. Almanya Federal Cumhuriyeti
yedi kalkınma projesine destek vermiştir. Japonya teknik yardımıyla
130 adet kısa süreli burs imkanı sağlanmış, 16 adet proje desteklenmiştir.
Malezya 53 konuda, Hindistan 86 konuda, Güney Kore 6 konuda ve Pakistan
ise bir konuda teknik burs programları tahsis etmiş olup, bu burslar
için toplam 344 kuruluşa duyuru yapılmıştır.
b) Amaçlar, İlkeler ve Politikalar
Kalkınmakta olan ülkelerle ilişkilerin geliştirilmesi amacıyla teknik
yardım önemli bir işbirliği aracı olarak kullanılmaya devam edilecek
ve bunun için teknik yardım verebilme kapasitemizi artırıcı faaliyetlerde
bulunulacaktır.
Uluslar arası teknik işbirliği faaliyetlerine sivil toplum örgütlerinin
ve özel teşebbüsün katılımı teşvik edilecek ve edinilen tecrübenin
daha fazla tabana yayılması sağlanacaktır.
İnsan kaynaklarının niteliğinin geliştirilmesinde ve uluslar arası
kuruluşlarda daha fazla Türk uzmanın görevlendirilmesi konusunda çalışmalar
devam etmektedir.
Ülkemizden talep edilen teknik yardımların karşılanmasını teminen
uluslar arası kuruluşlarla yürütülen projelerden faydalanma yoluna
gidilecektir.
TCDC projesi kapsamında gelişmekte olan ülkelerle işbirliğini güçlendirici
faaliyetler sürdürülecektir.
c) Hukuki ve Kurumsal Düzenlemeler
Gelişmekte olan ülkelere kamu kurum ve kuruluşları tarafından sağlanan
aynî ve nakdi yardımların belirlenen strateji ve hedefler doğrultusunda
yürütülmesini temin edecek yasal düzenlemeler yapılacaktır.
Kamu ve özel kesimde çalışan personelin, teknik işbirliği kapsamında
yurt dışında, uluslar arası kuruluşlarda ve projelerde geçici olarak
görevlendirilebilmesine ilişkin gerekli mevzuat düzenlemesi yapılacaktır.
TABLO: IV. 4 - 2001 - 2003 Yıllarında Yapılan Yardımlar
(1000 ABD Doları)
|
ÜLKELER
|
Proje ve Program
Yardımı
|
Teknik İşbirliği
|
Acil Yardımlar
|
Diğer
|
Toplam
Bağışlar
|
|
|
2001
|
2002
|
2003
|
2001
|
2002
|
2003
|
2001
|
2002
|
2003
|
2001
|
2002
|
2003
|
2001
|
2002
|
2003
|
|
Miktar
|
%
|
Miktar
|
%
|
Miktar
|
%
|
|
İKİLİ
YARDIMLAR
|
1 658
|
13 381
|
11728
|
14 506
|
18 889
|
14775
|
1 276
|
1 278
|
4142
|
5 733
|
5 475
|
8096
|
23 173
|
100
|
39 024
|
100
|
38709
|
100
|
|
AZERBAYCAN
|
304
|
125
|
1035
|
2
294
|
3
272
|
2226
|
472
|
266
|
16
|
780
|
478
|
320
|
3
850
|
17
|
4
142
|
11
|
3588
|
9
|
|
KAZAKİSTAN
|
139
|
2
|
941
|
1
063
|
1
110
|
1572
|
|
11
|
|
348
|
391
|
355
|
1
550
|
7
|
1
514
|
4
|
2869
|
7
|
|
KIRGIZİSTAN
|
171
|
106
|
1058
|
1
075
|
1
426
|
606
|
|
14
|
7
|
540
|
929
|
592
|
1
785
|
8
|
2
475
|
6
|
2265
|
6
|
|
KKTC
|
92
|
6
697
|
519
|
772
|
1724
|
122
|
|
2
|
|
181
|
1
|
1265
|
1
045
|
5
|
8
424
|
22
|
1907
|
5
|
|
ÖZBEKİSTAN
|
|
0
|
80
|
149
|
180
|
337
|
|
22
|
|
268
|
399
|
179
|
417
|
2
|
601
|
2
|
597
|
2
|
|
TÜRKMENİSTAN
|
150
|
61
|
1178
|
1
110
|
932
|
424
|
|
5
|
|
415
|
929
|
1357
|
1
675
|
7
|
1
928
|
5
|
2960
|
8
|
|
TÜRK
CUM. TOPLAMI
|
855
|
6 992
|
4814
|
6 462
|
8 644
|
5290
|
472
|
320
|
23
|
2 532
|
3 128
|
4071
|
10 322
|
45
|
19 084
|
49
|
14199
|
37
|
|
İKT
ÜLKELERİ(1)
|
242
|
100
|
1459
|
1 479
|
852
|
716
|
340
|
523
|
1570
|
554
|
216
|
631
|
2 615
|
11
|
1691
|
4
|
4378
|
11
|
|
DİĞER
ÜLKELER(2)
|
561
|
6 289
|
5455
|
6 565
|
9 393
|
8769
|
464
|
436
|
2549
|
2 646
|
2 132
|
3394
|
10 237
|
44
|
18 249
|
47
|
20132
|
52
|
|
|
|
ÇOK
TARAFLI YARDIMLAR
|
45 185
|
|
46 276
|
|
40206
|
|
|
TOPLAM
|
68 358
|
|
85 300
|
|
78915
|
|
|
Kaynak:DİE
(1) 2003 yılında 30 ülke
(Türk Cumhuriyetleri hariç)
(2) 2003 yılında 23 ülke
|