| ... VIII. BYKP - 2005 Yılı Programı | İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi : Eğitim... |
|
I. İNSAN KAYNAKLARININ GELİŞTİRİLMESİ 2. EĞİTİM
TABLO:
VI. 2 - Eğitim Kademelerinde Öğrenci Sayıları
ve Okullaşma Oranları
Kaynak: YÖK, MEB, DPT Okul öncesi eğitimin yaygınlaştırılması amacıyla ilköğretim okullarının yanısıra orta öğretim okullarının bünyelerinde de ana sınıfları açılmasına ilişkin çalışmalar başlatılmıştır. Ayrıca okul öncesi eğitimi hakkında aileleri bilinçlendirmek amacıyla 2004-2005 öğretim yılında pilot illerde uygulanması planlanan Mobil Anaokulu Projesi geliştirilmiştir. Okul öncesi eğitimde öğretmen açığının giderilmesi için 2003-2004 öğretim yılında 7.455 kadrosuz usta öğretici görevlendirilmiştir. İlköğretim ve orta öğretimde öğretmen ihtiyacının karşılanması amacıyla 2004 yılında 18 bin öğretmen ataması yapılmıştır. Bunun yanısıra eğitim kurumlarındaki İngilizce ve bilgisayar öğretmeni ihtiyacının karşılanması amacıyla 5 bin İngilizce ve 4 bin bilgisayar öğreticisinin kısmi zamanlı geçici personel olarak çalıştırılmasına imkan verilmiştir. Eğitim kurumlarındaki destek personel ihtiyacı devam etmektedir. 2003-2004 öğretim yılında toplam 28.449 okuldan 646 bin öğrenci 81 ildeki 6.272 okula taşınmış ve ilköğretim öğrencilerinin yaklaşık yüzde 6,5'i taşımalı eğitimden yararlanmıştır. Orta öğretim kurumlarında eğitim öğretim süresinin 4 yıla çıkarılması, ders türü ve yükünün azaltılması, genel ve mesleki orta öğretimde 9. sınıfın genel kültür dersleri ortak olacak biçimde düzenlenerek, öğrencilere programlar arası yatay ve dikey geçiş imkanı verilmesi ve mesleki eğitimde geniş meslek alanları temelinde modüler esaslı eğitime geçilerek meslekte uzmanlaşmanın daha ileri eğitim kademelerinde sağlanmasına ilişkin bir yapı üzerinde çalışmalar devam etmektedir. 2004-2005 öğretim yılında 9 ilde 120 okulda pilot olarak uygulanmak üzere ilköğretim 1-5 sınıflarını kapsayan yeni bir müfredat geliştirilmiştir. Yeni müfredatın 2005-2006 öğretim yılından itibaren ülke geneline yaygınlaştırılması planlanmaktadır. Milli Eğitim Bakanlığı ve UNICEF işbirliğiyle başlatılan Haydi Kızlar Okula Kampanyası ile kız çocuklarının eğitim fırsatlarının artırılması çalışmaları devam etmektedir. 2003 yılında kızların okuma yazma oranlarının en düşük olduğu 10 ilde başlatılan faaliyetler, 2004 yılında 33 ile yaygınlaştırılmıştır. 2005 yılında il sayısının 50'ye çıkarılması planlanmaktadır. 2003-2004 öğretim yılında bir önceki yıla göre, Türkiye genelinde ilköğretimde kız öğrencilerin sayısı yüzde 1 oranında artarken, 2003 yılında kampanyanın uygulandığı 10 ildeki kız öğrenci sayısı ise yüzde 5,8 artmıştır. Eğitim harcamalarına ilişkin istatistiklerin uluslar arası standartlarda elde edilmesi amacıyla başlatılan Ulusal Eğitim Harcamaları Projesi tamamlanmıştır. Araştırma sonucunda, 2002 yılı itibarıyla yüzde 4,65'i kamu eğitim harcamaları ve yüzde 2,66'sı özel eğitim harcamaları olmak üzere toplam eğitim harcamalarının GSYİH'deki payının yüzde 7,31 olduğu tespit edilmiştir. Temel eğitimin desteklenmesi amacıyla uygulanan Temel Eğitim Projesinin 1. Aşamasında 2.802 ilköğretim okuluna kurulan bilgi ve iletişim teknolojileri sınıflarının etkinlik araştırması tamamlanmıştır. Bu kapsamda; bilgisayarların teslimatındaki aksaklıklar, alt yapı, donanım, yazılım ve bilgisayar öğretmeni yetersizliği, öğretmenlerin eğitimlerinden sorumlu formatör öğretmenlerin kadro sorunları, öğretmenlere yeterli hizmet içi eğitim verilememesi, bilgisayarların etkin kullanılamaması ve internet erişimi başlıca sorunlar olarak ortaya çıkmıştır. Milli Eğitim Bakanlığının bilgi ve iletişim teknolojilerinin eğitimde etkin olarak kullanılması amacıyla Türk Telekom A.Ş. ile yaptığı 40 bin okula internet erişimi sağlanmasına ilişkin protokol kapsamında, 2004 yılı sonunda 20 bin okulun internet erişimi sağlanmıştır. Ayrıca, mevcut bilgisayar sınıflarının etkin kullanılabilmesi amacıyla ilköğretim okullarına ders yazılımları alımı için çalışmalar tamamlanmıştır. Eğitimde kalitenin ve öğrenci başarısının artırılması, yaratıcılığın ön plana çıkarılması ve gizli kalmış yeteneklerin tespit edilmesi amacıyla Bilimsel Araştırmaya Teşvik Projesi İstanbul ilinde pilot uygulama olarak başlatılmıştır. 2004 yılında genel bütçe ve il özel idareleri kaynakları ile 1.642 öğretim binası ve 18.253 derslik tamamlanarak 536.200 öğrencilik ek kapasite sağlanmıştır. Bunun yanı sıra, Eğitime Yüzde Yüz Destek Kampanyası çerçevesinde, 4842 sayılı Kanunla sağlanan vergi indirimi sonucunda 2004 yılı Eylül ayı itibarıyla 404 yeni okul ve 188 ek bina olmak üzere toplam 7.027 derslik inşasına, 149 okulun onarımına, 199 okulun donanımına ve yaklaşık 191 bin m2 arsa temin edilmesine yönelik protokoller imzalanmıştır. TABLO: VI. 3- Eğitim Kademelerinde 2004 Yılında
Yaratılan Ek Kapasite
Kaynak: MEB, DPT Milli Eğitim Temel Kanununda değişiklik yapan 5204 sayılı Kanunla öğretmenlik mesleği, adaylık döneminden sonra öğretmen, uzman öğretmen ve başöğretmen olarak üç kariyer basamağına ayrılmıştır. Milli Eğitim Temel Kanununda değişiklik yapan 5005 sayılı Kanunla okul yapıları ve taşınmazlarından gerekli görülenlerin satılarak Milli Eğitim Bakanlığı bütçesine okul ve derslik yapımı, onarımı ve donatımı ile ders araç ve gereçleri alımında kullanılmak üzere kaynak teminine imkan sağlanmıştır. İmar Kanununda değişiklik yapan 5006 sayılı Kanunla ilk ve orta öğretim okullarının yapımı için yer ayrılması sağlanmıştır. Okulların depreme karşı dayanıklı hale getirilmesi için yapılan çalışmalar sonucunda 4 bin okul depreme karşı güvenlik testinden geçirilmiş, bunlardan 800'ünün güçlendirilmesi gerektiği tespit edilmiş ve 300 okul güçlendirilmiştir. Özelleştirme Sosyal Destek Projesi kapsamında 2002-2004 yılları arasında toplam 20.297 kişiye meslek kazandırma eğitimi verilmiştir. MEDA kapsamında sağlanan toplam 65 milyon euro tutarındaki hibeyle finanse edilecek Mesleki Eğitim ve Öğretim Sisteminin Güçlendirilmesi (MEGEP) ve Mesleki Teknik Eğitim Kurumlarının Modernizasyonu (MTEMP) projelerine ilişkin çalışmalar devam etmektedir. Yaygın eğitim faaliyetlerinin büyük çoğunluğu halk eğitimi merkezlerinde yapılmaktadır. 2002-2003 öğretim yılında 922 halk eğitimi merkezinde düzenlenen 366 değişik kurstan toplam 2.618.236 kişi yararlanmıştır. Milli Eğitim Bakanlığı ile TESK arasında yapılan protokol çerçevesinde iş yerlerinde ustaların çırak yetiştirme niteliği kazanabilmeleri için eğitici usta kursları düzenlenmektedir. Mesleki ve Teknik Eğitimde Sorunlar ve Çözüm Önerileri Projesi kapsamında endüstriyel teknik öğretim okul ve kurumlarında yaygın olarak uygulanmakta olan 30 alan programının güncelleştirilmesi çalışmaları başlatılmıştır. Mesleki ve Teknik Orta Öğretim Kurumları Mezunlarının İzlenmesi Projesi çerçevesinde mesleki ve teknik orta öğretim kurumları mezunlarının iş bulma oranları hakkında sağlıklı bilgilere ulaşılması planlanmaktadır. Yüksek öğretim sisteminde rekabetçi bir yapının geliştirilmesi, idari ve mali özerkliğin sağlanması, bilimsel özgürlüğün güçlendirilmesi, üniversite ve fakülte yönetimlerinin yetkilerinin artırılması ihtiyacı devam etmektedir. Üniversiteler katma bütçeli kuruluşlar olarak kuruldukları halde, finansman ihtiyacının büyük bir bölümü genel bütçeden karşılanmaktadır. 2002 yılı sonu gerçekleşmeleri dikkate alındığında, üniversitelerin gelirlerinin yaklaşık yüzde 55'ini genel bütçe gelirleri, yüzde 37'sini döner sermaye gelirleri, yüzde 5'ini öğrenci katkı payları ve yüzde 3'ünü diğer özel gelirler oluşturmaktadır. Üniversitelerde etkin bir harç-burs-kredi sisteminin oluşturulması, öz gelirleri yeterli düzeyde olanlardan başlamak üzere üniversitelerin idari ve mali özerkliğinin güçlendirilmesi ihtiyacı devam etmektedir. Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezinin üstlendiği sınavlarla ilgili görev ve sorumluluklarına bağlı olarak yeniden yapılandırılması ihtiyacı devam etmektedir. 2003-2004 dönemi itibarıyla, üniversitelerdeki birim sayılarında bir önceki döneme göre az da olsa bir artış olduğu gözlenmektedir. Üniversite sayısı 53'ü devlet üniversitesi olmak üzere 76'dan 77'ye, fakülte sayısı 551'den 573'e, meslek yüksek okulu sayısı 446'dan 469'a, enstitü sayısı 207'den 215'e yükselmiş ve 175 olan yüksek okul sayısında bir değişiklik olmamıştır. 2003-2004 öğretim yılında, öğretim üyesi sayısı bir önceki yıla göre yüzde 5,27 oranında artarak 29.075'e ve öğretim elemanı sayısı yüzde 3,95 oranında artarak 77.065'e yükselmiştir. Buna karşılık, toplam öğrenci sayısı yüzde 2,76 oranında artışla 1.946.442'ye ve örgün öğrenci sayısı da yüzde 5,02 oranında artarak 1.294.172'ye yükselmişti. Bu çerçevede, ülkemizde öğretim üyesi başına düşen örgün eğitimdeki öğrenci sayısının 44,5'e, öğretim elemanı başına düşen örgün eğitim öğrenci sayısının 16,8'e düşmesiyle az da olsa bir iyileşme görülmüştür. Öğretim elemanı açığının, başta öğretmen yetiştirme olmak üzere kritik ileri teknoloji ve özürlü eğitimi alanlarında daha da fazla olduğu gözlenmektedir. İlköğretim ve okul öncesi öğretmenliği gibi dallarda öğretim üyesi başına yaklaşık 500'e yakın öğrenci düşmektedir. Öğretim elemanı başına düşen öğrenci sayısının yüksek olması, öğretim elemanlarının bilimsel araştırmaya ayıracakları zamanları kısıtlamakta ve eğitimin kalitesini düşürmektedir. Ayrıca, vakıf üniversitelerinin öğretim elemanı ihtiyacını büyük ölçüde devlet üniversitelerinden karşılamaları, devlet üniversitelerindeki öğretim elemanı açığını büyütmektedir. 2003-2004 döneminde örgün öğretim öğrencilerinin yüzde 37,4'ü, öğretim elemanlarının yüzde 47,3'ü ve öğretim üyelerinin yüzde 49,3'ü üç büyük ilde yoğunlaşmıştır. Uzun vadede öğretim elemanı açığını kapatmak üzere 2002 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) bünyesinde Bilim İnsanı Yetiştirme Projesi başlatılmıştır. Öğretim elemanı ihtiyacını karşılamak, üniversiteler arası iletişimi artırmak ve uzaktan eğitim alt yapısını güçlendirmek üzere ODTÜ'nün öncülüğünde 19 üniversite arasında imzalanan protokol doğrultusunda Etkileşimli Güç Birliği Merkezlerinin (Akıllı Sınıf) kurulması çalışmalarına başlanmış ve bu kapsamda 5 adet Akıllı Sınıf faaliyete geçmiştir. Avrupa'da yüksek öğretimin kalitesini artırmak, üniversiteler ve ülkeler arası işbirliğini geliştirmek amacına yönelik öğrenci ve akademik personel değişim programı ERASMUS faaliyetlerine 2004-2005 dönemi için 65 adet üniversitenin katılımı onaylanmış olup, katılım düzeyi yaklaşık yüzde 85'lere ulaşmıştır. Ülke dışından alınan diploma ve derecelerin tanınmasında ilgili kurum ve kuruluşlara yardımcı olması amacıyla Avrupa ülkelerinde verilen Diploma Ekinin ülkemizde de verilmesi için yapılan çalışmalar tamamlanmıştır. 4702 sayılı Kanun uyarınca meslek yüksek okullarına sınavsız geçiş uygulaması kapsamında 2004-2005 eğitim-öğretim yılında 193.504 öğrencilik kontenjan ayrılmış ve ilk yerleştirmede 115.422 öğrenci yerleştirilmiştir. Bu kanunla nitelikli ara eleman yetiştirilmesi ve mesleki eğitimin yüksek öğretim sistemindeki payının yüzde 30 seviyesine çıkarılması hedeflenmektedir. Bu hedef doğrultusunda 2006 yılı sonuna kadar makine ve teçhizat açısından güçlendirilmesi programlanan 26 meslek yüksek okulunundan 20'si desteklenmiştir. Üniversitelere ait fiziki mekanların ve makine-teçhizat alt yapısının etkin kullanılabilmesi amacıyla, merkezi derslikler ve laboratuvarlar anlayışı doğrultusunda sınıfların ve laboratuvarların derslere tahsisinin tek elden yapılarak doluluk oranlarının artırılması ihtiyacı devam etmektedir. AB'ye uyum çalışmaları çerçevesinde Anayasada yapılan değişiklikle Genelkurmay Başkanlığının Yükseköğretim Kurulunda temsil edilmesine son verilmiştir. b) Amaçlar, İlkeler ve Politikalar Eğitim sisteminin temel amacı; Atatürk ilke ve inkılaplarına, demokratik değerlere bağlı, düşünme, algılama ve problem çözme yeteneği gelişmiş, yeni fikirlere açık, kişisel sorumluluk duygusuna sahip, milli kültürü özümsemiş, farklı kültürleri yorumlayabilen ve çağdaş uygarlığa katkıda bulunabilen, bilim ve teknoloji üretimine yatkın ve beceri düzeyi yüksek, bilgi çağı insanını yetiştirmektir. Milli Eğitim, herkes için yaşam boyu öğrenme yaklaşımıyla bilgiye ulaşma yol ve yöntemlerini öğreten, etkin bir rehberlik hizmetini içeren, yatay ve dikey geçişlere imkan veren, piyasa meslek standartlarına uygun, üretime dönük eğitime ağırlık veren, fırsat eşitliğini gözeten, üniversiteye giriş sistemindeki aksaklıkları çözmeye yönelik bir sistem bütünlüğü içerisinde yeniden düzenlenecektir. Okul öncesi eğitimden başlayarak eğitimin her kademesinde izleme ve değerlendirme çalışmaları etkin ve sürekli hale getirilecektir. Özel eğitim içinde yer alan özel ve üstün yeteneğe sahip çocuklar için uygun eğitim ortamlarının sağlanması ve eğitim süreci dışında kalan engelli çocukların genel ve mesleki eğitim imkanına kavuşturulması için alt yapı çalışmalarına hız verilecektir. Eğitimin yaygınlaştırılmasında merkezi idare, mahalli idareler, gönüllü kuruluşlar ve özel sektörün katkısı ve işbirliği sağlanacaktır. Eğitimin her kademesinde zeka işlevlerini geliştiren, araştırmacılığı ve yaratıcılığı ön plana çıkaran bilimsel ve teknolojik faaliyet programları geliştirilerek teşvik edilecektir. Okulların cazibe merkezi haline getirilmesi amacıyla bilgisayar sınıfları, spor salonları gibi tesislerin eğitim saatleri dışında imkanlar ölçüsünde isteyenlere açılması için çalışmalar yaygınlaştırılacaktır. Temel Eğitim Projesinin 1. Aşaması kapsamında kurulan bilgi teknolojisi sınıflarının etkin kullanılması amacıyla gerekli tedbirler alınacaktır. Eğitim istatistiklerinin uluslar arası karşılaştırmalara imkan verecek şekilde; UNESCO, OECD ve AB tarafından hazırlanan göstergelerle uyumu sağlanacaktır. Orta öğretimin, okul türü yerine program türünü esas alan bir yapıya kavuşturulması amacıyla gerekli düzenlemeler yapılacaktır. Mesleki ve teknik eğitimde iş piyasalarının ihtiyaç duyduğu nitelik ve türde programlara ağırlık verilecek ve ülkemizin ara insan gücü ihtiyacını karşılayacak şekilde mesleki eğitim yeniden yapılandırılacaktır. Mesleki ve teknik eğitimde programlar geniş tabanlı ve modüler esasa göre düzenlenecek, program bütünlüğü ve devamlılığı içinde lisans üstü eğitimi de kapsayacak şekilde yatay ve dikey geçişlere olanak tanıyan esnek bir yapıya kavuşturulacaktır. Meslek standartlarına dayalı ulusal yeterlilik sistemi kurulacaktır. Yükseköğretim Kurulu (YÖK), yüksek öğretimin uzun vadeli planlamasını yapan, bu plan kapsamındaki uygulamaları değerlendirerek öneriler geliştiren ve yüksek öğretim kurumları arasında eşgüdümü sağlayan bir kurum olarak yeniden yapılandırılacaktır. Üniversitelerin eğitim, öğretim, araştırma, bilgi üretme, üretilen bilginin uygulanması ve teknolojiye dönüşmesi ile üretilen bilgilerin yayılması işlevlerini yerine getirebilmesi amacıyla bilimsel özgürlüğe tam olarak kavuşturulması, mali kaynakları yeterli olanlardan başlamak üzere idari ve mali özerkliğe sahip olması sağlanacaktır. Yüksek öğretim kurumlarının sanayi, araştırma, bilim ve teknoloji alanlarında faaliyet gösteren kesimlerle işbirliğinin geliştirilmesi sağlanacaktır. Üniversitelerin bilimsel araştırmaya yoğunlaşmalarının teşvik edilmesi amacıyla fiziki imkanları, makine-teçhizat, teknoloji ve insan gücü alt yapısı güçlendirilecektir. Öğretim üyesi yetiştirme kaynağı olarak araştırma görevliliği cazip hale getirilecek, özellikle öğretmen yetiştirme, özürlü eğitimi ve kritik ileri teknoloji alanları başta olmak üzere öğretim elemanı açığını giderecek ve yurt sathında dengeli dağılımını sağlayacak tedbirler alınacaktır. Yurt dışındaki başarılı yerli ve yabancı öğretim elemanlarının ülkeye gelmesi için gerekli ortam hazırlanacaktır. Yeni üniversite ve bağlı birimlerin kurulmasına ilişkin hukuki düzenlemeler nesnel ölçütlere bağlanacak; üniversitelerin yurt sathında dengeli dağılımına önem verilecektir. Yüksek öğretim kurumlarının sahip oldukları beşeri ve fiziki imkanları kullanarak ilave finansman kaynakları oluşturmaları, etkin bir harç-burs-kredi sistemi geliştirmeleri teşvik edilecektir. Yüksek öğretime giriş sistemi, öğrencilerin ilgi ve kabiliyetlerine uygun yüksek öğretim programlarına yerleştirilmelerini sağlayacak bir yapıya kavuşturulacaktır. Üniversitelerdeki akademik terfiler, bilimsel liyakat sistemini esas alan objektif kriterlere bağlanacaktır. Kadrosuzluk, akademik terfiyi engelleyici bir faktör olmaktan çıkarılacaktır. c) Hukuki ve Kurumsal Düzenlemeler Milli Eğitim Bakanlığının yeniden yapılandırılması amacıyla 3797 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Teşkilat Kanununda gerekli düzenlemeler yapılacaktır. Milli Eğitim Bakanlığı ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca verilen okul öncesi eğitim faaliyetlerinin bütüncül bir yaklaşımla yürütülebilmesi ve okul öncesi eğitimde birliğin sağlanması amacıyla Okul Öncesi Eğitim Kanun Tasarısı çalışmaları sonuçlandırılacaktır. 625 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanununda eğitimin her kademesinde özel öğretim kurumlarının yaygınlaştırılması yönündeki çalışmalar hızlandırılacaktır. Ulusal Meslek Standartları Kurumu Kanun Tasarısı hazırlık çalışmaları tamamlanacaktır. YÖK Kanunu değiştirilecektir. ÖSYM, üstlendiği sınavlarla ilgili görev ve sorumluluklarına bağlı olarak YÖK Başkanlığından bağımsız bir kurum statüsüne kavuşturulacaktır. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| © DPT.YBM,10.11.2004 |
|
|
|
dpt
...
|