II. MAKROEKONOMİK GELİŞMELER VE PROJEKSİYONLAR
7. FİYATLAR
2003 yılı sonunda oniki aylık artış hızları TÜFE'de yüzde 18,4,
TEFE'de ise yüzde 13,9 olarak gerçekleşmiştir. 2002 yılına göre enflasyondaki
düşme TÜFE'de 11,4 puan, TEFE'de ise 16,9 puan olmuştur. Enflasyonda
kaydedilen bu düşüşte etkili olan önemli unsurların başında, uygulanan
parasal ve mali disiplin sonucu ekonomiye olan güvenin artması ve
dolayısıyla enflasyon bekleyişlerinde sağlanan istikrarlı düşüş gelmektedir.
Program çerçevesinde izlenen para, maliye ve gelirler politikaları
iç talepteki artışı kontrol altında tutarak bu talep artışının fiyatlara
yansımasını sınırlı seviyede tutmuştur. Bunun yanında, Türk Lirasının
değer kazanması ve enerji fiyatlarındaki görece düşük artışlar üretim
maliyetlerini sınırlayarak enflasyon oranlarındaki azalmaya önemli
katkıda bulunmuştur. Ayrıca, gıda ve tarım fiyatlarındaki gerileme
de bu süreci desteklemiştir.
2004 yılının Ocak-Eylül döneminde enflasyon, geçen yılın aynı dönemine
göre TÜFE'de yüzde 13,8'den yüzde 4,8'e, TEFE'de ise yüzde 10,7'den
yüzde 9,3'e gerilemiştir. Yıllık fiyat artış hızları ise TEFE'de 1970
yılından beri ilk kez Şubat 2004'de, TÜFE'de ise 1983 yılından beri
ilk kez Mayıs 2004'de tek haneli seviyelere gerilemiştir. Enflasyondaki
bu düşme, yılın ilk dört ayı ve Eylül ayında tarım fiyatlarındaki
ve son dönemde ise dünya hammadde fiyatlarındaki yüksek artışlara
rağmen gerçekleşmiştir. Merkez Bankası beklenti anketlerine göre,
Mart ayında enflasyon bekleyişleri (TÜFE) ilk kez yıl sonu enflasyon
hedefi seviyesine gerilemiş ve daha sonraki aylarda beklentiler hedefin
de altına inmiştir. Enflasyon bekleyişlerindeki düşüş, artan rekabet
ortamı ve izlenen parasal ve mali disiplin maliyet artışlarının fiyatlara
geçişini sınırlandırmıştır. Bu süreç, serbest döviz kuru rejimiyle
birlikte döviz kurundaki dalgalanmaların fiyatlara yansımasını da
zayıflatmıştır. Diğer taraftan, enerji sektöründe fiyatların 2004
yılının ilk dokuz ayında yüzde 1,9 oranında azalması enflasyondaki
gerileme sürecine katkıda bulunan diğer bir faktör olmuştur.
2004 yılının Ocak-Eylül döneminde TEFE'de artış hızları, kamu kesiminde
yüzde 14,9, özel kesimde ise yüzde 7,2 olarak gerçekleşmiştir. Kamu
imalat sanayiinde yılın ilk dokuz ayında fiyat artış hızı yüzde 17,8
olmuştur. Mayıs ayından itibaren uluslar arası piyasalarda ham petrol,
kimyasal ürünler ve ana metal sanayii fiyatlarının yükselmesi bu gelişmede
önemli rol oynamıştır.
TABLO: II. 55 - Eylül Ayı İtibarıyla Fiyat Endekslerinde Gelişmeler
(1994=100)
| |
Aylık Yüzde Değişme
|
Yıl
Sonuna Göre
Yüzde Değişme
|
|
12 Aylık Yüzde Değişme
|
Yıllık Ort.Yüzde Değişme
|
| |
2003
|
2004
|
|
2003
|
2004
|
2003
|
2004
|
|
2003
|
2004
|
|
TEFE
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Genel
|
0,1
|
1,8
|
|
10,7
|
9,3
|
|
19,1
|
12,5
|
|
30,3
|
11,2
|
|
-Tarım
|
0,4
|
5,5
|
|
12,3
|
4,6
|
|
32,0
|
11,8
|
|
39,0
|
15,4
|
|
-Madencilik
|
1,1
|
3,4
|
|
13,1
|
14,5
|
|
11,7
|
17,3
|
|
34,1
|
8,1
|
|
-İmalat
|
-0,1
|
0,7
|
|
10,7
|
11,4
|
|
16,5
|
13,4
|
|
28,2
|
10,5
|
|
-Enerji
|
-0,1
|
0,3
|
|
2,6
|
-1,9
|
|
6,4
|
-1,3
|
|
16,7
|
0,2
|
|
Özel
|
0,3
|
2,1
|
|
10,7
|
7,2
|
|
20,8
|
11,3
|
|
30,3
|
12,0
|
|
-Tarım
|
0,4
|
5,5
|
|
12,3
|
4,6
|
|
32,0
|
11,8
|
|
39,0
|
15,4
|
|
-Madencilik
|
2,1
|
0,4
|
|
24,9
|
4,8
|
|
34,5
|
6,7
|
|
58,0
|
16,2
|
|
-İmalat
|
0,2
|
0,6
|
|
9,7
|
8,6
|
|
15,8
|
11,2
|
|
25,9
|
10,1
|
|
Kamu
|
-0,6
|
-1,2
|
|
10,9
|
14,9
|
|
14,9
|
15,4
|
|
30,2
|
9,1
|
|
-Madencilik
|
0,7
|
4,7
|
|
8,4
|
18,9
|
|
3,6
|
22,3
|
|
26,2
|
4,8
|
|
-İmalat
|
-0,8
|
-1,1
|
|
12,9
|
17,8
|
|
17,9
|
18,1
|
|
33,7
|
11,2
|
|
-Enerji
|
-0,1
|
-0,3
|
|
2,6
|
-1,9
|
|
6,4
|
-1,3
|
|
16,7
|
0,2
|
|
TÜFE
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
-Genel
|
1,9
|
0,9
|
|
13,8
|
4,8
|
|
23,0
|
9,0
|
|
28,4
|
12,9
|
|
-Gıda, İçki, Tütün
|
1,3
|
0,2
|
|
13,8
|
0,7
|
|
29,4
|
7,3
|
|
30,0
|
12,7
|
|
-Giyim ve Ayakkabı
|
3,2
|
1,0
|
|
8,4
|
-5,7
|
|
26,6
|
-0,4
|
|
34,1
|
7,5
|
|
-Konut ve Kira
|
2,6
|
2,0
|
|
14,1
|
10,3
|
|
21,3
|
14,6
|
|
26,5
|
16,4
|
|
-Ev Eşyası
|
1,3
|
0,4
|
|
11,3
|
-0,7
|
|
14,0
|
0,1
|
|
20,5
|
5,1
|
|
-Sağlık
|
0,6
|
0,1
|
|
22,9
|
7,8
|
|
26,4
|
6,8
|
|
29,7
|
13,3
|
|
-Ulaştırma
|
-0,2
|
0,2
|
|
13,4
|
8,4
|
|
17,0
|
9,1
|
|
29,1
|
9,5
|
|
-Eğlence ve Kültür
|
0,5
|
0,1
|
|
5,1
|
-1,2
|
|
9,7
|
3,5
|
|
18,0
|
6,2
|
|
-Eğitim
|
11,0
|
3,3
|
|
21,9
|
12,9
|
|
22,0
|
13,1
|
|
46,3
|
21,1
|
|
-Otel,Pastane,Lokanta
|
2,3
|
0,6
|
|
24,4
|
10,6
|
|
32,2
|
17,5
|
|
34,3
|
23,8
|
|
-Çeşitli Mal
ve Hiz.
|
1,8
|
0,6
|
|
15,8
|
6,3
|
|
20,7
|
7,9
|
|
27,2
|
12,5
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Kaynak: DİE
Özel imalat sanayii fiyatları ise yılın ilk dokuz ayında yüzde 8,6
oranında artış kaydetmiştir. Döviz kurunun genelde istikrarlı seyri
burada önemli rol oynamıştır.
Bu gelişmeler sonucunda 2004 yılı sonunda TEFE oniki aylık artış hızının
yüzde 13,5 olacağı tahmin edilmektedir.
TABLO: II. 56 - Toptan Eşya ve Tüketici Fiyat Endekslerindeki Gelişmeler
| |
|
TEFE
|
TÜFE
|
| |
|
Genel
|
Tarım
|
Maden
|
İmalat
|
Enerji
|
Genel
|
|
1997
|
I. Dönem
|
17,0
|
21,1
|
14,2
|
14,4
|
17,1
|
16,3
|
|
| |
II. Dönem
|
17,0
|
25,5
|
6,2
|
14,5
|
10,0
|
17,0
|
|
| |
III. Dönem
|
15,7
|
3,1
|
22,6
|
21,4
|
10,9
|
17,3
|
|
| |
IV. Dönem
|
19,2
|
23,3
|
15,8
|
17,9
|
17,0
|
22,9
|
|
| |
Yıl Sonu
|
91,0
|
96,5
|
72,6
|
91,2
|
64,1
|
99,1
|
|
| |
Yıllık Ortalama
|
81,8
|
86,9
|
76,2
|
80,1
|
71,8
|
85,7
|
|
|
1998
|
I. Dönem
|
17,2
|
29,1
|
5,1
|
12,9
|
17,0
|
18,2
|
|
| |
II. Dönem
|
11,3
|
13,9
|
6,1
|
10,1
|
13,7
|
12,6
|
|
| |
III. Dönem
|
8,3
|
1,9
|
12,6
|
10,8
|
14,5
|
11,5
|
|
| |
IV. Dönem
|
12,0
|
17,4
|
9,9
|
9,8
|
10,9
|
16,6
|
|
| |
Yıl Sonu
|
| |