I. İNSAN KAYNAKLARININ GELİŞTİRİLMESİ

6. KADIN, AİLE ve ÇOCUK

A. KADIN

a) Mevcut Durum

2003 yılı itibarıyla kadınlarda okur-yazarlık oranı yüzde 80,6'dır. Kentlerde yaşayan kadınlarda bu oran yüzde 85 iken, kırsal kesimde yüzde 72,6'dır.

2004 yılının ikinci çeyreğinde kadınların işgücüne katılma oranı yüzde 26'dır. Bu oran kentlerde yüzde 17,5, kırsal kesimde ise yüzde 39,1 olarak gerçekleşmiştir.

SHÇEK'e bağlı olarak kadına yönelik şiddetin önlenmesi amacıyla kurulan 8 Kadın Konukevi hizmet vermektedir.

Kadınların her alandaki durumunu iyileştirmeye yönelik projelerin desteklenmesi ve toplumsal bilinç oluşturulması amacıyla yürütülen BM Nüfus Fonu Üçüncü Ülke Programı Savunuculuk Alt Programı Projesi yürütülmektedir.

Kadının Statüsü Genel Müdürlüğünün kurulmasına ilişkin Kanun 2004 yılında kabul edilmiştir.
Kadın okur-yazarlık oranının yükseltilmesi için kamu kurum ve kuruluşlarının, sivil toplum örgütlerinin, yazılı ve görsel medyanın, özel sektör ve yerel yönetimlerin desteğinin sağlanması önem arzetmektedir.

Kadınların güçlendirilmesini ve ilerlemesini her düzeyde sağlayacak kalkınma politika ve programlarının dahil olduğu, etkili, verimli ve karşılıklı takviye edici, cinsiyete duyarlı politika ve programları kadınların tam katılımıyla düzenlemek, uygulamak ve izlemek önem arzetmektedir.
Kadınlara ve kız çocuklarına yönelik her türlü şiddetin önlenmesine yönelik düzenlemelerin yapılması ihtiyacı sürmektedir.

10 Haziran 2003 tarihinde yürürlüğe giren yeni İş Yasasıyla kadın işçilerin doğum izinleri yeniden düzenlenmiş olup, doğum öncesi 8 hafta ve doğum sonrası 8 hafta olmak üzere toplam 16 hafta doğum izni hakkı getirilmiştir. 21 Temmuz 2004 tarihinde yayımlanan 5220 sayılı Kanunla devlet memuru kadınların da aynı haklardan yararlanması sağlanmıştır.

b) Amaçlar, İlkeler ve Politikalar

Kadınların ve kız çocukların eğitim, sağlık, sosyal güvenlik hizmetlerine erişimlerini sağlayacak tedbirlerin alınması temel amaçtır.

Kadın okur-yazarlık oranının yükseltilmesi için kamu kurum ve kuruluşlarının, sivil toplum örgütlerinin, medyanın, özel sektörün ve yerel yönetimlerin desteği sağlanacaktır.

Kadınların işgücüne ve istihdama daha etkin ve aktif olarak katılımlarını artırmak amacıyla, iş alanlarına ve mesleklere yönlendirilmeleri için gerekli önlemler alınacaktır.

Kadınlara mesleki eğitim veren kurum ve kuruluşlar desteklenerek bunlar arasındaki koordinasyon sağlanacaktır.

Kadınların kalkınmaya aktif katılımının sağlanması amacıyla, toplumun bilinçlendirilmesine yönelik çalışmaların yapılması ve yaygınlaştırılması desteklenecektir.

Kadınlara yönelik şiddetin ve istismarın önlenmesi için hizmet içi eğitim ve bilgilendirme programları hazırlanacaktır. Ayrıca, şiddete uğrayan kadınlara ve yakınlarına yönelik tedavi ve rehabilitasyon programları oluşturulacaktır.

Kadınlara yönelik çalışmalar yapan kamu kurum ve kuruluşları, yerel yönetimler, üniversiteler ve sivil toplum örgütleri arasında işbirliği ve iletişim ağı oluşturulacaktır.

B. AİLE

a) Mevcut Durum

Ailelere yönelik olarak koruyucu, önleyici, eğitici ve geliştirici işlevleri olan toplum merkezlerinin hizmet kapsamlarının genişletilerek etkinliklerinin artırılması, nitelikli uzmanlarla desteklenerek yaygınlaştırılması ve sürekliliğin sağlanması ihtiyacı devam etmektedir.

Aileye yönelik hizmet veren kuruluşların yeniden yapılandırılması; teşkilat, personel ve mevzuat açısından ihtiyaçlarının karşılanması ve kuruluşlar arasında eşgüdümün sağlanması önemini korumaktadır.

Ailelerin ekonomik, sosyal, kültürel ve psikolojik olarak korunması, desteklenmesi ve güçlendirilmesi amacıyla açılan SHÇEK'e bağlı 18 Aile Danışma Merkezi faaliyetini sürdürmektedir.

Muhtaç ailelere sosyal yardım sağlanması hususunda gerekli düzenlemelerin yapılması ihtiyacı devam etmektedir.

Aile içi her türlü şiddetin önlenmesine ve ortadan kaldırılması ihtiyacı sürmektedir.
Aile Araştırma Kurumu Başkanlığının yeniden yapılanmasına ilişkin yasa tasarısı TBMM gündemindedir.

b) Amaçlar, İlkeler ve Politikalar

Aileye verilecek hizmetlere ulaşılabilirliği kolaylaştırmak amacıyla mevcut hizmetlerin tanıtımının yapılması, kurum ve kuruluşlar arasında işbirliğinin sağlanması ve etkin bir sosyal hizmet ağının oluşturulması temel esastır.

Çocukların bakımına ilişkin toplumsal hizmetler artırılarak geliştirilecektir.

Aile Danışma ve Eğitim Merkezleri kurulması ve yaygınlaştırılması hızlandırılacaktır.
Aile bireyleri arasında uyum sağlanması amacıyla ana-baba okulları açılacak ve yaygınlaştırılacaktır.

Ülkemizde aile yapısı ve özellikleri araştırılmalı, aile politikaları bu araştırmalara dayandırılmalıdır. Aile Dokümantasyon Merkezi kurularak, ailelerle ilgili verilerin oluşturulması çalışmaları başlatılacaktır.

Eş seçimi, ailenin kurulması, çocuk sahibi olma, sorumluluk sahibi ebeveynlik, aile ilişkileri, ev ekonomisi gibi konuları içeren Aile Yaşamı Eğitiminin örgün ve yaygın eğitim programları çalışmaları yaygınlaştırılacaktır.

Şiddete uğrayan aile bireylerine yönelik olarak, bilgilendirme, yönlendirme, destekleme, tedavi ve rehabilitasyon çalışmalarına hız ve çeşitlilik kazandırılacaktır.

C. ÇOCUK

a) Mevcut Durum

Çocuk nüfusu oluşturan 0-18 yaş grubu nüfusun 2004 yılında 25.559 bin ve ülke nüfusu içindeki payının ise yüzde 35,8 olacağı tahmin edilmektedir. Bu nüfusun yüzde 51'ini erkek yüzde 49'unu ise kız çocukları oluşturmaktadır. 0-14 yaş grubu nüfusun ise 20.561 bin ve toplam nüfus içerisindeki oranının yüzde 28,8 olması tahmin edilmektedir.

SHÇEK tarafından 2003 yılında 84 çocuk yuvası ve 107 yetiştirme yurdunda 18.500 korunmaya muhtaç çocuğa hizmet verilmiştir. 2003 yılı sonu itibarıyla sokakta yaşayan ve çalışan 33.247 çocuğun rehabilitasyonu ve topluma yeniden kazandırılması amacıyla 39 çocuk ve gençlik merkezinde hizmet verilmiştir.

Emniyet müdürlükleri bünyesinde çocukların korunması çalışmalarını yürütmek üzere kurulan çocukları koruma şube müdürlükleri 81 il genelinde yaygınlaştırılmıştır.

Erkekler için 17 yaş olan evlenme yaşı kız çocukları için 15'ten 17'ye çıkarılmıştır.

Çocukların Korunması ve Ülkelerarası Evlat Edinme Konusunda İşbirliğine Dair Sözleşmenin Onaylanmasının Uygun Bulunduğu Hakkında 5049 sayılı Kanun kabul edilmiştir.

Çocuk Haklarına Dair Sözleşmeye Ek Çocukların Silahlı Çatışmalara Dahil Olmaları Konusundaki İhtiyarı Protokolün İlişik Beyanlar Yapılmak Suretiyle Onaylanması Hakkındaki Karar yürürlüğe girmiştir.

Türkiye'de sokakta yaşayan ve çalışan çocuklar sorunu, özellikle büyük şehirlerde ekonomik ve sosyal şartların zorlaması ile giderek büyümektedir.

Yoksulluk, eğitim, göç, yetişkin aile bireylerinin işsizliği ve mevzuatın etkin uygulanamaması çocuk işçiliğinin temel nedenleridir. Son on yılda çocuk işçiliğinde azalma sağlanmakla birlikte, 6-14 yaş grubunda 500 bin, 6-17 yaş grubunda ise 1,6 milyon çocuğun çalışma yaşamında bulunduğu tahmin edilmektedir.

Çocukları sokağa düşüren nedenlerle sokak çocuklarının sorunlarının araştırılarak gereken tedbirlerin alınması ile ilgili olarak TBMM'de Meclis Araştırma Komisyonu kurulmuştur.

Çocuk ve genç işçilerin çalıştırılma usül ve esaslarını belirleyen yönetmelik yürürlüğe girmiştir.
2004 yılı Mart ayı itibarıyla 11-15 yaş grubunda 211, 15-18 yaş grubunda 2.140 ve 18-21 yaş grubunda toplam 7.732 tutuklu ve hükümlü çocuk bulunmaktadır.

Gözaltına alınan çocukların büyük bir kısmı özgürlüğü kısıtlayıcı cezalara çarptırılmıştır. Yeterli sayıda çocuk ıslahevi ve tutukevinin bulunmaması nedeniyle çocuklar yetişkin cezaevlerinin çocuk bölümünde kalmaktadır.

b) Amaçlar, İlkeler ve Politikalar

Çocuklara yönelik uygulamaların, Çocuk Hakları Sözleşmesi ilke ve standartları ile çocuklarla ilgili diğer uluslar arası yükümlülüklere uyumlu hale getirilmesi esastır.

Çocuğun bakım ve yetiştirilmesinde ideal ve öncelikli ortamın aile olduğu ilkesinden hareketle, özürlü çocuklar ve korunmaya muhtaç çocukların aileleri yanında korunup yetişmesini sağlayacak aileye yönelik sosyal destek programlarına ağırlık verilecek; kimsesiz, aile ve yakın çevresinde yaşamaları riskli olan çocuklar için aile dışında alternatif bakım modelleri geliştirilip yaygınlaştırılacaktır.

Yerel yönetimler ve gönüllü kuruluşlarla işbirliği içinde çocukların sokağa yönelmesini önleyici projeler geliştirilecek, sokak çocuklarının barınma, eğitim, rehabilitasyon ve tedavi imkanları artırılarak topluma yeniden kazandırılmaları sağlanacaktır.

Çocuk mahkemeleri 2253 sayılı Kanunda öngörülen şekilde yeterli alt yapı ve kadro ile desteklenecek, tutuklu ve hükümlü çocukların yetişkinlerden ayrı ortamlarda kalmalarını sağlayacak çocuk tutukevleri ve çocuk ıslahevlerinin sayısı artırılacaktır.

Emniyet müdürlükleri bünyesinde kurulan çocuk polisi birimi emniyet müdürlüğü binalarından ayrı binalarda, çocuk konusunda uzman personel istihdamına da imkan verecek şekilde yapılandırılacaktır.

Çocuklara ilişkin her türlü verinin yer alacağı Çocuk Bilgi Ağı çalışmaları tamamlanacaktır.

Çocukların istismar, ihmal, sömürü ve şiddetin her biçiminden korunmalarına yönelik çalışmalar artırılacaktır.