III. MAKROEKONOMİK POLİTİKALAR

Enflasyon, faiz, büyüme gibi temel makro ekonomik göstergelerdeki iyileşme sürecini devam ettirmeye yönelik olarak; maliye, para ve gelirler politikaları birbirleriyle tutarlı bir şekilde uygulanacaktır. Bu kapsamda 2005 yılında uygulanacak başlıca politikalar aşağıda belirtilmektedir.

2005 yılında maliye politikasının temel hedefi, programda öngörülen faiz dışı fazla hedefine ulaşmak ve böylece kamu borç stokunun sürdürülebilirliğini devam ettirmektir.

Vergi politikasının temel hedefi, büyüme ve istihdam politikalarını destekleyici ve aynı zamanda mevcut makroekonomik politikalar ile uyumlu etkin bir vergilendirme sisteminin oluşturulmasıdır.

Vergi sisteminin daha etkin hale getirilmesi için yapısal düzenlemelere devam edilecektir. Bu kapsamda, kayıt dışı ekonomiyi kontrol altına almak amacıyla, vergi idaresinin uygulama, izleme, denetleme fonksiyonları güçlendirilecektir. Gelir idaresinin yeniden yapılandırılması çalışmaları sonuçlandırılacaktır.

Vergi kanunları sadeleştirilerek, bu çerçevede çeşitli vergi kanunlarında yer alan istisna, muafiyet ve vergi indirimi hükümleri, ekonomik ve sosyal politikalar çerçevesinde yeniden değerlendirilecektir.

Kamu harcamalarında etkinliğin sağlanması ve önceki yıllarda ihmal edilmiş yatırım harcamalarının kamu borçlanma gereği üzerinde baskı oluşturmaksızın artırılması temel harcama politikası olacaktır.

TABLO: I. 1 - Temel Ekonomik Büyüklükler

	1994	1995	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004(1)	2005(2)
BÜYÜME (Yüzde Değişme)
Tarım	-0,7	2,0	4,4	-2,3	8,4	-5,0	3,9	-6,5	6,9	-2,5	3,1	-1,7
Sanayi	-5,7	12,1	7,1	10,4	2,0	-5,0	6,0	-7,5	9,4	7,8	10,8	6,5
Hizmetler	-6,6	6,3	7,6	8,6	2,4	-4,5	8,9	-7,7	7,5	6,7	10,3	5,3
GSYİH	-5,5	7,2	7,0	7,5	3,1	-4,7	7,4	-7,5	7,9	5,8	9,6	4,8
GSMH	-6,1	8,0	7,1	8,3	3,9	-6,1	6,3	-9,5	7,9	5,9	10,0	5,0
GSMH (Trilyon TL)	3 888	7 855	14 978	29 393	53 518	78 283	125 596	176 484	275 032	356 681	424 129	480 963
GSMH (Milyar Dolar)	130,9	171,9	184,5	194,1	205,8	187,5	201,4	144,0	181,7	238,5	293,3	298,4
FİYATLAR (Yüzde Değişme)
GSMH Deflatörü	107,3	87,2	78,0	81,2	75,3	55,8	50,9	55,3	44,4	22,5	8,1	8,0
TEFE Yıllık Ortalama	120,7	86,0	75,9	81,8	71,8	53,1	51,4	61,6	50,1	25,6	10,7	10,3
TEFE Yıl Sonu	149,6	65,6	84,9	91,0	54,3	62,9	32,7	88,6	30,8	13,9	13,5	8,0
TÜFE Yıllık Ortalama	106,3	89,1	80,4	85,7	84,6	64,9	54,9	54,4	45,0	25,3	10,7	9,6
TÜFE Yıl Sonu	125,5	76,0	79,8	99,1	69,7	68,8	39,0	68,5	29,7	18,4	10,0	8,0
DIŞ TİCARET (Milyar Dolar)
İhracat (FOB)	18,1	21,6	23,2	26,3	27,0	26,6	27,8	31,3	36,1	47,3	62,0	71,0
İthalat (CIF) (3)	23,3	35,7	43,6	48,6	45,9	40,7	54,5	41,4	51,6	69,3	95,5	104,0
Dış Ticaret Açığı	-5,2	-14,1	-20,4	-22,3	-18,9	-14,1	-26,8	-10,1	-15,5	-22,1	-33,5	-33,0
Cari İşlemler Dengesi	2,6	-2,3	-2,4	-2,6	2,0	-1,4	-9,8	3,4	-1,5	-6,9	-14,4	-10,6
Cari İşlemler Dengesi/GSMH (Yüzde)	2,0	-1,4	-1,3	-1,4	1,0	-0,7	-4,9	2,3	-0,8	-2,9	-4,9	-3,6
KAMU FİNANSMANI (Yüzde)(4)
Konsolide Bütçe Gelirleri / GSMH	19,2	17,7	18,0	19,6	21,9	24,0	26,5	29,1	27,5	28,1	28,1	28,9
Konsolide Bütçe Vergi Gelirleri / GSMH	15,1	13,8	15,0	16,1	17,2	18,9	21,1	22,5	21,7	23,6	23,7	24,7
Konsolide Bütçe Giderleri / GSMH	23,1	21,8	26,3	27,2	29,2	35,9	37,4	46,0	42,6	39,4	36,1	34,9
Konsolide Bütçe Faiz Ödemeleri / GSMH	7,7	7,3	10,0	7,7	11,5	13,7	16,3	23,3	18,9	16,4	13,8	11,8
Konsolide Bütçe Faiz Dışı Harcamalar / GSMH	15,4	14,4	16,3	19,4	17,6	22,2	21,1	22,7	23,8	22,9	22,3	23,2
Konsolide Bütçe Açığı / GSMH	-3,9	-4,0	-8,3	-7,6	-7,3	-11,9	-10,9	-16,9	-15,2	-11,3	-8,0	-6,1
Konsolide Bütçe Faiz Dışı Denge / GSMH	3,8	3,3	1,7	0,1	4,3	1,8	5,3	6,4	3,7	5,2	5,8	5,7
Konsolide Bütçe Faiz Dışı Denge / GSMH (5)	3,5	3,2	1,5	-0,2	3,5	1,2	4,3	4,4	2,6	5,0	5,0	5,0
Kamu Kesimi Borçlanma Gereği/GSMH	-7,9	-5,0	-8,6	-7,7	-9,4	-15,6	-11,8	-16,5	-12,7	-9,4	-5,9	-3,6
Faiz Dışı KKBG / GSMH	2,9	4,5	2,9	1,2	3,3	-0,3	5,6	8,1	7,0	7,7	8,4	8,5
Faiz Dışı KKBG / GSMH (5)						-2,5	2,5	5,8	4,6	6,6	6,7	6,7

(1) Gerçekleşme tahmini
(2) Program
(3) 2001 yılından itibaren parasal olmayan altın ithalatı dahildir.
(4) (–) açığı, (+) fazlayı göstermektedir.
(5) IMF tanımlı

Kamu mali yönetiminde etkinliği, şeffaflığı artırmak, hesap verebilirliği ve verilerin daha güvenilir ve analize uygun tutulmasını sağlamak amacıyla başlatılan yapısal düzenlemelere devam edilecektir. Bu kapsamda; analitik bütçe sınıflandırması konsolide bütçe dışında kalan bazı kurum ve kuruluşlara yaygınlaştırılacaktır. Tahakkuk esaslı muhasebe sistemine ilişkin başlatılmış olan çalışmalar sürdürülecek, performans esaslı bütçeleme ve stratejik planlama çalışmalarına koordinasyon içinde devam edilecektir.

Kamu İktisadi Teşebbüslerinin (KİT) rekabet gücünün geliştirilmesi amacıyla mal ve hizmet fiyatları gerçekçi olarak tespit edilecek, cari giderlerde azami oranda tasarruf sağlanacaktır.

KİT'lerin atıl durumda bulunan gayri menkulleri rayiç bedelle değerlendirilecek; zarar eden işletme birimleri tasfiye edilecektir.

KİT'lerde atıl istihdamın azaltılmasına yönelik tedbirlerin uygulanmasına devam edilecektir.

KİT faaliyetlerinin takibindeki etkinliğin artırılması amacıyla aylık dönemler halinde kuruluşların performansı izlenecektir.

KİT sisteminde hesap verebilirlik standartları oluşturulması ve KİT yönetimlerinin özerkleştirilerek geliştirilmesi amacıyla yasal düzenleme yapılacaktır.

KİT'lerin piyasa şartlarına uyum sağlamaları için hukuki, ekonomik ve teknik alt yapı çalışmalarına devam edilecektir.

Özelleştirme amaçlarına ulaşmak için rekabetçi sektörlerde faaliyet gösteren KİT'lerin kısa sürede özel sektöre devredilmesi sağlanacaktır. Rekabetin gerekli olduğu iletişim ve enerji gibi sektörler ile tütün ve şeker gibi ürün piyasalarında, tüketici hak ve çıkarlarını korumak ve rekabeti tesis etmek başta olmak üzere gerekli yapısal ve kurumsal düzenlemelerin uygulanmasına devam edilecektir.

Enerji sektöründe rekabeti engelleyici hükümler içeren projeler, bunların maliyetleri ve bunlara ilişkin Hazinenin muhtemel yükümlülükleri yeniden gözden geçirilecektir.

Tarım ürünlerindeki alım miktarları azaltılarak stoklar düşürülecek ve alternatif ürün projesine devam edilecektir.

Doğrudan gelir desteği sistemi ve bazı ürünlerde prim sistemi uygulaması sürdürülecektir.

Hayvancılık sektöründe prim sistemi uygulamasına devam edilecektir.

Ürün borsaları geliştirilerek ürün fiyatlarının serbest piyasa şartlarında oluşması sağlanacaktır.

Tarımla ilgili KİT'lerin özelleştirilmesi tarım politikaları ile birlikte bir bütün olarak değerlendirilecek ve söz konusu KİT'ler gerekli tedbirlerin alınmasından sonra özelleştirilecektir.

Mahalli idareler; merkezi idarenin belirleyeceği ilke ve standartlara, ulusal ve bölgesel planlara uygun olarak mahalli müşterek ihtiyaçların karşılanması konularında, hizmet alıcılara en yakın idari birim olarak, kendi kararlarını alan, kaynaklarını oluşturan, uygulayan ve vatandaşların denetimine açık çağdaş idari birimler olarak yeniden yapılandırılacaktır.

Mahalli idarelerin öz gelirlerini artıracak düzenlemeler yapılacaktır. Mahalli idare birimlerinin harcama sorumlulukları ile bunlara tahsis edilen gelirlerindeki eşitsizliklerin giderilmesine yönelik düzenlemeler yapılacak, öz gelirleri artırılacaktır.

Mali sürdürülebilirliği ve uzun dönemli aktüeryal dengeleri gözetilerek norm ve standart birliği sağlanmış tek bir emeklilik rejimi kurulacaktır.

Tüm nüfusun aynı norm ve standartlar üzerinden sağlık sigortası kapsamına alınacağı ve sağlık sigortacılığının tek bir yapıda birleştirileceği genel sağlık sigortasına geçilecektir.

Dağınık bir halde yürütülen sosyal yardım ve hizmetler bütünleştirilerek nesnel yararlanma ölçütlerine dayalı, tüm muhtaç kesimlerin erişebileceği bir sistem oluşturulacaktır.

Emeklilik ve sağlık sigortalarına ilişkin hizmetlerin yanı sıra sosyal yardım ve hizmetleri vatandaşlara kolay ulaştıracak, etkin işleyen, aynı zamanda sosyal güvenlik sistemlerini tek bir çatı altında toplayan yeni bir kurumsal yapı oluşturulacaktır.

e-Devlet çalışmaları kapsamında sosyal güvenlik bilgi sistemi, vatandaşlık numarası, vergi numarası gibi diğer bilgi sistemleriyle uyumlu çalışacak şekilde tasarlanacak, böylece sistem içindeki kaçakların ve mükerrerliklerin önüne geçilecektir.

Sosyal güvenlik kuruluşlarının sigortacılık dışındaki faaliyetleri tasfiye edilecektir.
V 2005 yılında, ekonomik dengelerin tesis edilerek sürdürülebilir bir büyüme ortamının temin edilmesine katkıda bulunmak üzere, kamu kesimi ve özel kesim kaynaklarının verimli, akılcı ve birbirlerini tamamlayan yatırım alanlarına yönlendirilmesi esas olacaktır. VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planında yer alan politikalara uygun bir şekilde, kamu kesimi yatırımlarının ağırlıkla ekonomik ve sosyal altyapı alanlarında yoğunlaştırılmasına devam edilecektir. Ayrıca, Türkiye'nin AB'ye üyeliği yönünde ortaya koyduğu politika ve önceliklerin hayata geçirilmesi için sürdürülen çalışmaların gerektirdiği yatırımlar hızlandırılacaktır.
V Kamu yatırımlarında temel politika çerçevesi, mevcut sınırlı kaynaklar da dikkate alınarak toplumun ihtiyaç duyduğu acil ve öncelikli hizmetlerin sağlanmasıdır.

Özel kesimin ise kamu kesiminin çekildiği tüm alanları kapsayacak şekilde yatırımlarını artırarak sürdürmesi için uygun politikalar geliştirilecektir. Özel kesimin, ülke genelinde yüksek katma değer yaratabilecek üretim gücüne erişilmesine, ekonominin rekabet gücünün geliştirilmesine, istihdamın, verimliliğin ve ihracatın artırılmasına ve uygun teknolojilerin üretimi ve/veya transferine yönelik yatırımları özendirilecektir.

Bu bağlamda, 2005 yılında kamu kaynak tahsislerinde eğitim, sağlık, teknoloji altyapısı ve adalet hizmetleri yatırımlarına ve ulaştırma alt sektörleri arasında dengeyi sağlayıcı yatırımlara, bölgesel gelişme stratejileri dikkate alınarak öncelik verilecektir.
2005 yılında, Kalkınmada Öncelikli Yörelerin gelişmesine hız kazandırıcı ekonomik ve sosyal altyapı yatırımları ile istihdam ağırlıklı projelere öncelik verilecektir. Bu kapsamda özellikle Güneydoğu Anadolu Projesi Ana Planı (GAP), Doğu Anadolu Projesi Ana Planı (DAP), Doğu Karadeniz Bölgesel Gelişme Planı (DOKAP), Zonguldak, Bartın, Karabük Bölgesel Gelişme Raporu (ZBK) ve Yeşilırmak Havzası Gelişim Projesi (YHGP) kapsamında öngörülen yatırımlara öncelik verilecektir.

2005 yılında ayrıca, 2005 yılı içinde tamamlanarak ekonomiye kazandırılabilecek projelere, uygulamasında önemli fiziki gerçekleşme sağlanmış öncelikli projelere, Yatırım Programında yer alan ve dış finansmanı sağlanan projelerden önemli oranda fiziki gerçekleşme sağlanmış öncelikli projelere, başlatılmış bulunan diğer projelerle bağlantılı veya eş zamanlı olarak yürütülmesi ve tamamlanması gereken projelere, afetlerin önlenmesi ve afet hasarlarının telafisine yönelik projelere ve e-Dönüşüm Türkiye Projesi ile uyumlu bilgi ve iletişim teknolojisi projelerine ağırlık verilecektir.

Kamu yatırım programının rasyonelleştirilmesi çalışmaları, programlama sürecinin iyileştirilmesi yönünde alınacak ek tedbirlerle 2005 yılında da sürdürülecektir.

Alt yapı hizmetlerinin sağlanmasında, kamu yararı ve etkinlik ilkeleri esas alınarak, bir taraftan yeni finansman modelleri geliştirilirken, diğer taraftan yap-işlet-devret ve benzeri modellerin uygulaması etkin hale getirilecektir.

Finansal hizmetlerde çeşitliliğin artırılmasına ve sektörün aracılık maliyetlerinin azaltılmasına yönelik olarak yapılan çalışmalara 2005 yılında da devam edilecektir.

Kamu bankaları özelleştirme stratejisi çerçevesinde belirlenen bireysel ve kurumsal yatırımcılara halka arz yoluyla satış hedefine yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir.

Bankalar Kanununun daha sistematik bir yapıya kavuşturulması, bankacılık sisteminin düzenleme ve denetim çerçevesinin daha da etkinleştirilmesi ve Avrupa Birliği ülkeleri uygulamaları ve uluslar arası ilkeler ve standartlarla daha uyumlu hale gelmesi amacıyla, Kredi Kuruluşları Kanunu Tasarısı yasalaşacaktır.

Kart çıkaracak kuruluşların kuruluş esaslarını belirleyen hükümler içeren ve Avrupa Birliği direktifleriyle uyumlu Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu 2005 yılı içinde yürürlüğe girecektir.

Finansal hizmetlerde çeşitliliğin artırılması ve finansal sisteme erişimi zayıf olan düşük gelirli hanehalklarına ve mikro ölçekli girişimcilere yönelik finansal hizmet sunumunun sağlanabilmesi amacıyla Mikro Finansman Kuruluşları Hakkında Kanun Tasarısının 2005 yılında yasalaşması planlanmaktadır.

Finansal kiralama, faktoring ve tüketici finansman şirketleri için Muhasebe Uygulama Yönetmeliği ve ilgili tebliğlerin uygulanmasına ilişkin olarak devam eden çalışmalar 2005 yılı içinde tamamlanacaktır.

Sigortacılık sektörünün güvenli ve istikrarlı bir ortamda etkin bir şekilde çalışmasını temin etmek üzere sektörde faaliyet gösteren kişi ve kuruluşların, faaliyete başlama, yönetim, teşkilat, çalışma esas ve usulleri ile faaliyetlerinin sona ermesi ve denetlenmesi ile ilgili hususları düzenleyen Sigortacılık Faaliyetlerinin Düzenlenmesi ve Denetlenmesi Hakkında Kanun 2005 yılı içerisinde yasalaşmasından sonra ikincil mevzuatın hazırlanması hedeflenmiştir.

Diğer doğal afet sigortalarını kapsayacak şekilde etkin iç denetim mekanizması kurulmasını temin etmek üzere Doğal Afet Sigortası Kanunu çıkarılacaktır.

Sigorta eksperliğine ilişkin esasları belirlemek ve Türkiye Sigorta Eksperleri Birliğinin kurulmasına, yönetim, teşkilat, faaliyet ve denetlenmesi ile organlarının seçimine dair esas ve usulleri içeren Sigorta Eksperleri ve Türkiye Sigorta Eksperleri Birliği Kanununun yasalaşması hedeflenmektedir.

Sigorta ettirenler ile sigorta şirketleri arasında ortaya çıkan uyuşmazlıkların çözümü için Ombudsman Kurumunun kurulmasına dönük Sigortacılık Ombudsman Kanununun hazırlanması çalışmaları devam edecektir.

Ülkemizin bilimsel gücünün artırılması ile firmalarımızın katma değeri yüksek ürünler üretebilme ve bunları ihraç etme kabiliyetlerini geliştirebilmesi amacıyla yürürlüğe konulan Ar-Ge yardımı kapsamında yeni bir ürün üretilmesi, ürün kalitesi veya standardının yükseltilmesi, maliyet düşürücü ve standart yükseltici mahiyette yeni tekniklerin ve teknolojilerin geliştirilmesine yönelik Ar-Ge projelerinin desteklenmesine devam edilecektir.

Türk ürünlerinin yurt dışında markalaşması ve tutundurulması ile olumlu Türk malı imajının oluşturulabilmesi amacıyla yürürlüğe konulan "moda-marka", "yurt dışı ofis-mağaza" ve "yurt dışında düzenlenen fuarlara milli ve bireysel düzeyde katılım" desteklerinin etkin bir şekilde uygulanmasına devam edilecektir.

Tekstil kotalarının 1 Ocak 2005 tarihi itibarıyla kalkacak olması nedeniyle oluşabilecek yoğun ithalat baskısından üreticilerin zarar görmemesini teminen genel korunma önlemleri mevzuatı ve referans fiyatı uygulamaları 2005 yılı içinde ve sonrasında etkin bir biçimde kullanılacaktır.

KOBİ'lerin uluslar arası alanda yoğun rekabet koşullarına uyum sağlamaları, uluslar arası pazarlama, tanıtım ve ticari bilgiye ilişkin eksikliklerinin giderilmeleri amacıyla desteklenmesine devam edilecektir.

Sınır ticaret merkezlerinin kuruluş hedefine yönelik olarak faaliyet göstermesi yönünde gerekli düzenlemeler yapılacaktır.

Dahilde işleme rejiminin AB normlarına uygun hale getirilmesi çalışmalarına devam edilecektir.

Serbest bölgeler konusunda geleceğe dönük temel politika mevcut serbest bölgelerin alt ve üst yapıları ile hizmet kalitelerinin yükseltilmesi sonucunda yüksek teknolojili ürünlerin üretimi ve Ar-Ge alanındaki faaliyetlerin desteklenmesidir.

YOİKK bünyesinde teknik komiteler, yatırım ortamını iyileştirme çalışmalarına devam edecektir. Bu kapsamda, bürokratik işlemlerin, belirgin, şeffaf ve öngörülebilir bir zaman sürecinde sonuçlandırılması yönünde gerekli mevzuat düzenlemeleri yapılacaktır.

Yabancı yatırımcıya yönelik tanıtım faaliyetlerine ağırlık verilecek ve bu çerçevede tanıtım stratejisi oluşturulacaktır. Ayrıca, potansiyel yatırımcılara yatırım öncesi ve yatırım aşamasında teknik yatırımcı hizmetleri sağlanacaktır.