VIII. TARIMSAL GELİŞME
4. SU ÜRÜNLERİ
a) Mevcut Durum
2003 yılında, toplam su ürünleri üretiminde 2002 yılına göre yüzde
6,4 oranında bir azalma yaşanmıştır. Bu azalma, denizlerden avcılıkla
elde edilen ve toplam üretim içindeki payı yüzde 70'in üzerinde olan
balık üretiminin yüzde 15,7 oranında düşmesinden kaynaklanmaktadır.
Diğer deniz ürünleri üretimi, 2003 yılında önceki yıla göre yüzde
60 oranında artmış olmakla birlikte toplam üretim içindeki payının
düşük olması nedeniyle bu artış sonucu etkilememiştir.
Ayrıca, ülkemizde, 2001 ve 2002 yılları itibarıyla girdi fiyatlarındaki
artış sonucunda üreticilerin işletmelerini küçültmeleri ve/veya kapatmaları
sonucunda düşme eğilimine giren yetiştiricilik üretimi, 2003 yılında
bir önceki yıla göre yüzde 30,7 oranında artmıştır. Yetiştiricilik
ürünlerinden levrek, çipura ve alabalığın 2003 yılında, 2000/467 sayılı
Hayvancılığın Desteklenmesi Hakkında Karar kapsamına dahil edilerek
destekleme ödemesine tabi olması bu artışta etkili olmuştur. Söz konusu
kararın uygulanmasına devam edilmektedir.
Türkiye'de su ürünleri yetiştiriciliğinde sürdürülebilirliğin sağlanması
ve üretimin belirli esas ve usullere uygun yapılması amacıyla Su Ürünleri
Yetiştiriciliği Yönetmeliği Haziran 2004 tarihi itibarıyla yürürlüğe
girmiştir.
Aralık 2003'de, Türkiye Su Ürünleri Kooperatifleri Merkez Birliği
sektördeki kooperatifler ve bölgesel birliklerden oluşan üretici örgütlenme
yapısına şemsiye bir organizasyon olarak dahil olmuştur.
AB Ortak Balıkçılık Politikasına uyumun sağlanması için gerekli olan
yapısal ve yasal düzenlemelerin gerçekleştirilmesi amacıyla AB fonlarından
desteklenmek üzere, Balıkçılık Sektörünün Yasal ve İdari Olarak AB
Mevzuatına Uyumu Projesi 2004 Yılı Yatırım Programına alınmıştır.
Proje ile, koruma-kontrol hizmetlerinin etkinleştirilmesi, istatistiklerin
güvenilir şekilde toplanması ve teknelerin kayıt sistemlerinin iyileştirilmesi
amacıyla bilgi sistemlerinin kurulması ve AB Ortak Balıkçılık Politikasına
uyum çerçevesinde gerekli yasal düzenlemelerin hazırlanması hedeflenmektedir.
2004 yılında, proje kapsamında, eş ülke seçilmiş ve AB müktesebatına
uyum amacıyla mevzuat çalışmaları yapılmıştır.
Japon Teknik İşbirliği Ajansı (JICA) ile ortak yürütülen ve 1997 yılında
başlatılan Karadeniz'de Balık Yetiştiriciliğinin Geliştirilmesi Projesi
kapsamında kalkan balıklarının kültür koşullarında elde edilme yöntemleri
ve bu balıkların markalanarak denize bırakılmaları konusunda çalışmalar
yapılmış ve proje 2004 yılında sonuçlanmıştır. Proje, yetiştiricilikte
kalkan balığının alternatif bir tür olarak değerlendirilebilmesine
imkan tanımaktadır.
Balıkçılığa hizmet vermek üzere bütçeden tahsis edilen ödeneklerle
gerçekleştirilmekte olan kıyı yapısı sayısı, 2004 yılında tamamlanacak
olan 2 adet balıkçı barınağı ile 250 adede yükselmiştir. Yatırım Programında
önemli bir proje stoku yaratan balıkçı barınakları inşaatları bütçeden
yeterli ödenek ayrılamaması nedeniyle uzun yıllar sürmektedir. Ayrıca,
yer seçimlerinin iyi etüt edilmemiş olması inşaatların uzamasına neden
olan diğer bir faktördür.
b) Amaçlar, İlkeler ve Politikalar
Denizlerde ve içsularda, kaynakların sürdürülebilir kullanımı ilkesi
çerçevesinde su ürünleri üretiminin artırılması temel amaçtır. Bu
amaçla, araştırma hizmetlerine, koruma kontrol hizmetlerinin etkinleştirilmesine
ve alternatif türlerin yetiştirilmesine öncelik verilecektir. Ayrıca,
iç sularda stok tespit çalışmalarına başlanacaktır.
2005 yılında Türkiye Deniz Avcılığı Sosyo-Ekonomik Araştırması yapılarak,
sektörün arz ve talep açısından sorunlarını belirlemeye yönelik bilgilerin
elde edilmesi amaçlanmaktadır. Söz konusu çalışma su ürünleri avcıları
ile ilgili sosyo-ekonomik veri eksikliğini giderecektir.
2004 Yılı Yatırım Programına dahil edilen Balıkçılık Sektörünün Yasal
ve İdari Olarak AB Mevzuatına Uyumu Projesi kapsamında 2005 yılında
30 limanda kontrol ofisleri kurularak karaya çıkış noktalarında ürünlerle
ilgili kontrol hizmetleri gerçekleştirilecek ve istatistiklerin toplanması
sağlanacaktır. Bunun yanı sıra, mevzuat çalışmalarına devam edilecek
ve kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi amacıyla eğitim hizmetleri
sağlanacaktır.
Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki su kaynaklarının su ürünlerinin üretimi
amacıyla kullanılabilmesini teminen hazırlanan etüt çerçevesinde yeni
su ürünleri üretim tesislerinin faaliyete geçmesi, yan sanayinin gelişmesi
ile yeni istihdam olanaklarının sağlanması ve bölge halkının sosyo-ekonomik
refah seviyesinin yükseltilmesi hedeflenmektedir.
Sektörde pazar şartlarının gerektirdiği koşulların yerine getirilmesi
yönünde yapılan kontrol hizmetlerine devam edilecektir. İhracat artışını
sağlamak amacıyla, özellikle su ürünleri üretim alanlarında, işleme
tesislerinde ve ihracat aşamasında, Tehlike Analizleri Kritik Kontrol
Noktaları (HACCP) sisteminin uygulanmasına devam edilecektir.
2005 yılında 4 adet balıkçı barınağı inşaatının tamamlanması programlanmaktadır.
c) Hukuki ve Kurumsal Düzenlemeler
Balıkçılık sektörünün AB müktesebatına uyumu amacıyla, 1380 sayılı
Su Ürünleri Kanununda değişiklik yapılarak yapısal politikalar, koruma-kontrol
hizmetleri, pazarlama, bilgi sistemleri, su ürünleri gıda hijyeni
ve yetiştiricilik konularını kapsayan mevzuat çalışmaları yapılacaktır.