XI. TURİZM VE TANITMA

1. TURİZM

a) Mevcut Durum

2003 yılında uluslar arası turist sayısı 691 milyona ulaşmış, turizm gelirleri ise 514 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. 2004 yılında uluslar arası turizm hareketinin yüzde 3,1 oranında artış göstererek, global turist sayısının 716 milyona, turizm harcamalarının ise yüzde 4,2 oranında artışla 536 milyar ABD dolarına ulaşması beklenmektedir. Dünya Turizm Örgütü tarafından yapılan tahminler, 2005 yılında dünyadaki turist sayısının 738 milyon kişiye, turizm gelirinin ise 557 milyar ABD dolarına ulaşacağını göstermektedir.

Dünya Turizm Örgütü tarafından hazırlanan Turizm 2020 yılı Vizyonu çalışmasında, 2010 yılında dünyadaki turist sayısının bir milyarın üzerine, turizm gelirlerinin ise 1,5 trilyon ABD dolarına ulaşacağı, 2020 yılında, dünyadaki turist sayısının 1.5 milyar kişi, toplam turizm gelirlerinin ise 2 trilyon ABD doları olacağı, 717 milyon kişi ile Avrupa'nın en çok turist kabul eden bölge olmayı sürdüreceği, ancak dünya turizminden 1995 yılında ortalama yüzde 60 oranında pay alan Avrupa turizminin payının yüzde 46'ya düşeceği öngörülmektedir.

2003 yılında uluslar arası turizm, Irak savaşı, Sars virüsünün neden olduğu salgın ve terörle savaşın getirdiği belirsiz atmosfer nedeniyle olumsuz etkilenmiştir. Ancak tüm olumsuzluklar seyahat ve eğlence talebini sınırlı düzeyde azaltmış ve dünyada, bir önceki yıla göre yüzde 1,2 oranında bir düşüş yaşanmıştır.

TABLO: VI. 31 – Uluslar Arası Turizm Hareketleri ve Turizm Gelirleri

	1994	1995	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003
Turist Sayısı (milyon kişi)	550	564	595	613	625	650	687	684	701	691
Yıllık değişim (%)	6,2	2,5	5,5	3,0	2,0	4,0	5,7	-0,5	2,5	-1,5
Turizm geliri (milyar ABD doları)	353	406	434	443	445	456	477	464	474	514
Yıllık değişim (%)	10,0	15,0	6,9	2,1	0,4	2,5	4,6	-2,7	2,2	8,4

Kaynak: Dünya Turizm Örgütü

 2003 yılında, Dünya turizm hareketleri içinde, gelen turist açısından bir önceki yıla göre yüzde 2 oranında artış gösteren Avrupa'nın aldığı pay yüzde 55 olarak gerçekleşmiştir. Ancak uzun mesafeli uçuşlarda bir azalma söz konusudur. En çok turist çeken ülkelerin başında 77,6 milyon kişi ile Fransa, 52,5 milyon kişiyle İspanya ve 39,6 milyon kişiyle İtalya gelmektedir.

2003 yılında ülkemize gelen turist sayısı 16 milyon, turizm gelirleri ise 13,2 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. 2003 yılında OECD ülkelerinden ve Doğu Avrupa ülkelerinden gelen ziyaretçi sayısında önemli artışlar kaydedilmiştir. Ülkemize gelen yabancı ziyaretçilerin yüzde 65'i OECD, yüzde 25'i Doğu Avrupa ülkelerindendir.

2004 yılında ülkemize gelen turist sayısının 18,5 milyona, turizm gelirlerinin 16,0 milyar ABD dolarına yükseleceği, Turizm Bakanlığından belgeli yatak sayısının 430 bine, belediye belgeli yatak sayısının ise 390 bine ulaşacağı tahmin edilmektedir.

Son on yılda, Turizm Bakanlığından belgeli yatak kapasitesi 235 binden 428 bine yükselmiştir. Belediye belgeli otellerdeki 390 bin yataklık kapasitenin yanı sıra ikincil konutlar ve yatırım aşamasındaki 250 bin yatakla birlikte toplam yatak kapasitesinin 1 milyonun üzerinde olduğu tahmin edilmektedir. Sektörde 4.455 seyahat acentası faaliyet göstermektedir.

2004 yıl sonu itibarıyla kamu tarafından gerçekleştirilen 15 adet yat limanında 4005, özel sektör tarafından gerçekleştirilen 23 adet yat limanında 6000 yat yanaşma yeri olmak üzere toplam 10000 yatlık bir yanaşma yeri kapasitesine ulaşılmıştır. Ayrıca Ulaştırma Bakanlığı DLH İnşaatı Genel Müdürlüğünce inşaatı devam eden 3 adet yat limanında 800 yatlık bir kapasite yatırım aşamasındadır. YİD Modeline göre yapılması planlanan 22 adet yat limanında ise 7980 yatlık bir kapasitenin gerçekleştirilmesi planlanmıştır. Bunlardan 4550 yatlık 9 tesisle ilgili ihale işlemleri tamamlanmıştır. 3430 yatlık 13 tesisle ilgili ihale işlemleri devam etmektedir.

Türkiye Avrupa turizm pazarında yüzde 3 gibi oldukça önemli bir paya sahiptir. Turist sayısı ve döviz gelirlerindeki artış hızıyla Dünyadaki en büyük 20 turizm destinasyonu içinde turist girişleri açısından 12'inci, turizm gelirleri açısından 9'uncu sıradadır.

Yatay ve dikey entegrasyonlarla aşırı ölçüde büyüyen bazı yabancı tur operatörlerinin fiyat ve koşulları tek taraflı belirlemelerine sektörde sıklıkla rastlanmaktadır. Bu durum ülkemiz turizmi için olumsuz sonuçlar doğurmaktadır.

Turizmde son yıllarda hızlı yatak kapasitesi artışına rağmen teknik alt yapı konularında kısa sürede giderilmesi gereken sorunlar ve eksiklikler bulunmaktadır. Turizmin yoğunlaştığı Ege ve Akdeniz kıyılarında çevre yozlaşmasının önlenmesi ve turizm alt yapılarının tamamlanması amacıyla başlatılan Akdeniz-Ege Turizm Altyapısı ve Kıyı Yönetimi (ATAK) Projesinin dış kredi kullanımı ve yerel yönetimlerin organizasyonu açısından sorunları henüz çözülememiştir. Bazı belediyeler kendi girişimleri ile yürüttükleri çalışmalar sonucu hem teknik hem ekonomik açıdan tartışılır tercihler yapabilmekte ve alt yapı sorunlarına çözüm üretememektedir. Turizm eğitimi ile ilgili sertifikasyon sistemine henüz geçilememiş olması nedeniyle de turizm eğitimi ve kalitesinde bazı sorunlar yaşanmaktadır.

Dünya Turizm Örgütü araştırma sonuçları da tanıtım ve pazarlamanın, ulusal turizm örgütlerinin öteki işlev ve etkinliklerinden giderek ayrıldığını göstermektedir. Araştırma yapılan ülkelerin büyük bir bölümünde, dış turizmin tanıtılması amacıyla kamu-özel sektör karışımı ulusal turizm örgütleri kurulmuştur. Ülkemizde de dış tanıtım ve pazarlama konusundaki yapısal reform gereği önemini korumaktadır.

Tanıtım etkinliklerinde ticari, kültürel, siyasi ve turistik tanıtım arasında, etki artırıcı, maliyet azaltıcı köprüler kurulması, spor ve sanat olaylarının geniş kitlelere yönelik etkilerinin basın ve halkla ilişkiler projeleriyle azami şekilde değerlendirilmesi ve pazar eğilimleri izlenerek pazarlama stratejilerinde talebin moda arayışlarına karşılık verecek ögeler kullanılması gerekmektedir.

2005 yılında Turizm Bakanlığından belgeli yatak sayısının 450 bine, belediye belgeli yatak sayısının ise 400 bine ulaşacağı, ülkemize gelen turist sayısının 20,35 milyon kişi, turizm gelirinin ise 18.0 milyar ABD doları olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.

TABLO: VI. 32 - Turizm Sektöründeki Gelişmeler

	2003 Ger.	2004 Ger. Tah.	2005 Tahmin	Yıllık Ort. Artış (Yüzde)
				2004/03	2005/04
Yurda Gelen Yabancı Sayısı (bin kişi) (1)	16 000	18 500	20 500	15,6	10,8
Yurt Dışına Çıkan Vatandaş Sayısı (bin kişi)	5 500	6 200	6 700	12,7	8,0
Turizm Geliri (Milyon $) (2)	13 203	16 000	18 000	21,2	12,5
Turizm Gideri (Milyon $)	2 113	2 600	2 750	23,0	5,8

(1)  Bu rakama yurt dışında yerleşik Türk vatandaşlarının girişleri de dahil edilmiştir.
(2)    Bu rakama, yurt dışında yerleşik Türk vatandaşlarının daha önce işçi gelirleri olarak hesaplanan ancak günümüzde yurda girişte turizm geliri olarak değerlendirilen harcamaları dahil edilmiştir.

b) Amaçlar, İlkeler ve Politikalar

Turizm sektörünün direncini artıracak önlemler alınarak, kriz dönemlerinde ayakta kalabilen, kendi kaynağını yaratabilen ve öz denetim yapabilen bir yapıya kavuşturulması sağlanacaktır.

Turizm hizmetlerinde ve buna bağlı olarak müşteri profilinde niteliğin yükseltilmesi birinci önceliğe sahiptir.

Sektörle ilgili tüm yatırımların doğal, tarihsel, sosyal ve kültürel çevreyi koruyucu ve geliştirici bir yaklaşım içinde ele alınacaktır.

Turizm eğitimi ve kalitesinde standardizasyonu, verimlilik ve iş kalitesinin gelişmesini ve istihdam için gerekli beceri düzeylerinin belirlenmesini sağlayacak sertifikasyon sistemi getirilecektir.

Turizmin mevsimlik ve coğrafi dağılımını iyileştirmek ve dış pazarlarda değişen tüketici tercihleri dikkate alınarak potansiyel alanlar yaratmak amacıyla golf, kış, termal, yat, kongre, üçüncü yaş turizmi ve ekoturizm alanlarında geliştirme faaliyetlerine devam edilecektir.

Turizmde dış tanıtım stratejilerinin belirlenmesi, uygulamanın izlenmesi, denetimi ve finansmanına turizm işletmelerinin katılımını sağlayacak yeni yapılanma ile ilgili çalışmalar tamamlanacaktır.

Turizmin yaygınlaştığı bölgelerde teknik alt yapı yatırımlarının halkın, yerel yönetimlerin ve diğer kullanıcıların katılımı ile gerçekleştirilmesi amacıyla, Akdeniz-Ege Turizm Altyapısı ve Kıyı Yönetimi (ATAK) Projesi çerçevesinde, öncelikli havzalarda uygulamalara devam edilecektir.

Kullanan öder-kirleten öder ilkesi uyarınca kamu eliyle yapılacak teknik alt yapının finansmanına kullanıcıların katılımı sağlanacaktır.

Talep yapısındaki yeni eğilimlere bağlı olarak, sektörde küçük ölçekli işletmelerin gelişmesine öncelik verilecek ve KOBİ statüsünde değerlendirilmekte olan turizm işletmelerinin ihtiyaçlarını karşılayacak düzenlemeler yapılacaktır.

Yeni Turizm Kentleri yaratılması konusunda model çalışmaları sürdürülecektir.

İstanbul kentinin kültürel, sosyal ve doğal zenginliklerinin sürdürülebilir turizm gelişmesi çerçevesinde irdelenerek, kongre ve kruvaziyer turizminin canlandırılmasını sağlayacak olan Salı Pazarı Projesi, alışveriş kültür turizmini geliştirmeyi öngören Beyoğlu Projesi ve 30 kilometrelik kıyı bandının turizm amaçlı düzenlenmesini kapsayan Kilyos Sahil Bandının Turizm Amaçlı Düzenlenmesi Projesi ile ilgili uygulamalar için gerekli düzenlemeler yapılacaktır.

c) Hukuki ve Kurumsal Düzenlemeler

2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununda gerekli düzenlemeler yapılacak, Turizm Hizmet, Bölge ve Meslek Birlikleri Kanunu ve Deniz Turizmi Birliği Kanunu ile ilgili çalışmalar tamamlanacak, Yat Turizmi Yönetmeliği yeniden düzenlenecektir.