dpt - uzmanlık tezi - Mesutoğlu, Berk

MESUTOĞLU, Berk. Dünyada mevduat sigortası uygulamaları ve Türkiye için öneriler.
Ankara: DPT.YPKDGM, Eylül 1997.
125 s. tab. (DPT.2481) Bibl.s. 120-125
1. Sigorta, mevduat 2. Banka Mevduatı

Bankalar, tasarrufların yatırıma dönüştürülmesinde aracılık yapan kuruluşlardır. Tasarrufların teşvik edilerek yatırımlara kanalize edilmesi sürecinin herhangi bir nedenle sekteye uğraması, ekonomik istikararı ciddi bir biçimde tehdit edecek, ekonomik hayatın dayandığı ödemeler sisteminin bir an
için bile aksaması toplumsal hayatı olumsuz yönde etkileyecektir. Bu durumun farkında olan
devletler bankacılık sektöründe ayrıntılı yasal ve idare düzenlemelere gitmişler, sektörü dikkatle
izleyip kontrol ederek kriz belirtilerinin ortaya çıkması halinde müdahale yoluna başvurmuşlardır. “Önleyici” ve “giderici” olarak nitelendirilebilecek bu tedbirler arasında “ mevduat sigortası”, düşünce
ve uygulama olarak eski bir geçmişe sahip olmakla beraber bankacılık alanında güveni tesis etmenin
en yeni yöntemlerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır.

Mevduat sigortası, son yıllarda gerek dünyada gerekse Türkiye’de tartışılan bir konu olmuştur.
1980’li yıllarda özellikle ABD’de bankaların ve tasarruf-kredi kuruluşlarının yaşadıkları sıkıntılar,
dikkatleri yeniden mevduat sigortasına çevirmiş, mevduatın sigorta edilip edilmeyeceği, eğer
edilecekse bu sigortanın ne şekilde işleyeceği sorusu üzerinde durulmasına yol açmıştır. ABD
için bu tartışmaların kuramsal sonucu m evduat sigortası konusundaki literatürün hızla genişlemesi olurken, pratik sonucu ise 1993 yılında riske dayalı fiyatlandırmayı esas alan bir sigorta sistemine geçilmesi ve bankaların mali bünyelerinin daha sıkı bir şekilde takip edilmesi olmuştur.

Türkiye’de mevduatın korunmasına ilişkin olarak 1930’lara kadar geri giden kimi düzenlemeler bulunmakla birlikte, kurumsallaşmış sigorta uygulaması 1960 yılında başlatılmış, bu konudaki
son temel düzenleme 1983 yılında yapılmıştır. Halen uygulanmakta olan Tasarruf Mevduatı
Sigortası sisteminde, 1994 yılında yaşanan ekonomik krizin etkilerini gidermek amacıyla önce
sigorta kapsamı genişletilmiş, ardından da tüm tasarruf mevduatı, faizleri ile birlikte koruma
kapsamına alınmıştır. Yine 1994’de, sermaye yeterliliği kriterine dayandırılmış bir prim sistemine geçilmiştir.

Bu çalışmanın amacı; dünyadaki ve Türkiye’deki mevduat sigortası uygulamalarını inceleyerek
değişik mevduat sigortası sistemlerinin genel özelliklerini ve yönelimlerini saptamak, bu çerçevede Avrupa Birliğinin geliştirdiği standartları da gözönünde tutarak Türkiye için önerilerde bulunmaktır.

Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde genel olarak mevduat sigortası üzerinde durulacaktır. Sigortanın tanımı ve uygulama nedenleri, tarihçesi, yarattığı ileri sürülen ve gözlenen
olumlu ve olumsuz etkileri, sigortaya yöneltilen eleştiriler bu bölümün ana başlıklarını
oluşturmaktadır. İkinci bölümde, çeşitli mevduat sigortası uygulamaları üzerinde durulacaktır.
Bu bölümde ülkeleri tek tek ele almak yerine, konu, çeşitli uygulamalar açısından incelenecek,
yeri geldikçe ülke örnekleri verilecektir. Üçüncü bölüm Avrupa Birliğinin kurmaya çalıştığı mevduat sigortası sistemini incelemektedir. Dördüncü ve son bölümde ise Türkiye ele alınacaktır.
Türk Bankacılık sektörünün genel özellikleri, mevduat sigortasının Türkiye’deki tarihçesi,
gelişimi, mevcut durumu, Türkiye’ye yönelik genel gözlem, değerlendirme ve öneriler bu bölümün konularını oluşturmaktadır.