SÜRMELİ, Cengiz. Kambiyo kuru ve ticaret hadleri: teori, modeller ve
Türkiye üzerine bir uygulama.  Ankara: DPT. KÖYB, Ekim 1983.
ii, 64y.     şek., tab.    Bibl.: y.63-64.
1. Döviz kuru     2. Ticaret – Türkiye


Bu çalışmada, kambiyo kuru ile ticaret hadleri arasındaki ilişki ele alınmaktadır. Önce bu iki
değişken arasındaki teorik ilişki çeşitleri modeller aracılığı ile anlatılmış, sonra da Türkiye’de
1968-81 dönemi için bu ilişki regresyon analiziyle sınanmıştır.

Ele alınan ilk model esneklikler modelidir. Bu modele göre ikisi ithalat ikisi de ihracat
piyasalarından oluşan dört arz ve talep eğrisinin birbirlerine oranla alacakları değerlere
göre bu iki değişken arasındaki ilişkiyi tayin etmek mümkündür. İkinci model ise esneklik
kavramına tanım farklılığı getirmektedir. Çünki kabul edilmektedir ki, ülkelerin üretimlerinde
münhasıran dış ticarete konu olmayan mallar da vardır. Öyleyse esneklikler bulunurken
kambiyo kuru değişmeleri sonucu gelir ve talep kaymaları, kaynakların alternatif kullanımlar
dikkate alınmalıdır, zira devalüasyon dış ticarete konu olan ile olmayan mallar arasındaki
nisbi fiyat yapısını değiştirir. Üçüncü model ise, bu iki değişken arasındaki ilişkinin
araştırılmasında para arzının önemini vurgulamaktadır.

Uygulama bölümünde dış ticaret hadleri ile kambiyo kuru ilişkisi Türkiye’de 1968-81 dönemi
için araştırılmış ve istatistiki anlamda bu iki değişken arasında ilişki olmadığı hipotezini
doğrulayacak bir kanıt bulunamamıştır. İlgili dönemde Türkiye’de hem fiyat ticaret hadleri
aleyhte değişmeler göstermiş, hem de TL’nin dış para cinsinden değeri sürekli olarak
azalma içine girmiştir. Fiyat ticaret hadlerinin olumsuz gelişmeleri yanında dış ticaret
açığı da reel olarak büyümüş, bu durumda TL’nin yabancı paralar karşısındaki değerini
düşürme yönünde giderek artan baskılar yaratmıştır. Dolayısıyla geçmişte gözlenen trend
gelecekte de devam edecek olursa devalüasyonların yapılması kaçınılmaz olacaktır.


© DPT.YBM, 1998
"http://www.dpt.gov.tr/dptweb/ekutup98/uztez/surmelic.html"