dpt - uzmanlık tezi - Tuna, Yılmaz

TUNA, Yılmaz. İşsizlik sigortasının yapısı, sosyal ve ekonomik etkileri.
Ankara: DPT.SSKGM, Ocak 1995.
171s. şek. (DPT.2372) Bibl.: s. 163-171
1. Sigorta, İşsizlik - Türkiye 2. Sigorta, İşsizlik -Ekonomik yönü
3. Sigorta, İşsizlik - Sosyal yönü

İşsizlik sigortası, çalışma istek ve yeteneğine sahip olmasına rağmen kendi iradesi dışında
işsiz kalan kişinin uğrayacağı gelir kaybının belli bir kısmını belli bir süre için telafi eden ve
prim rejimine tabi olan bir programdır. Bağımlı çalışma karşılığı ücret geliri elde ederek
yaşamını sürdürenlerin oranı arttıkça, işsizlik riski de daha büyük bir sorun olarak ortaya
çıkmıştır. Gelir ve tasarruf olanaklarının az olduğu durumlarda, kısa süreli işsizlik halleri
dahi yaşamsal açıdan tehlikeli bir hal almaktadır. İşsizlik sigortası, bu durumdaki kişilere
kısa süreli gleir güvencesi sağlama ihtiyacından doğmuştur.

20. yüzyılın başlarından itibaren sosyal politikalara ağırlık verilmiş, gelirini kaybeden işsiz
kişilere organizeli bir şekilde gelir güvencesi sağlanmaya çalışılmıştır. Ülkelerin çoğunda
II. Dünya Savaşı öncesinde yaşanan Dünya Ekonomik Bunalımı sonrasında işsizlik sigortası programlarının uygulanmasına başlanmıştır. Günümüzde 40 ülkede işsizlik sigortası ve
benzeri bir program uygulanmaktadır. Progamlar genellikle işgücü piyasasının yeterince
geliştiği, işsizliğin yapısal bir durum arzetmediği ve ileri derecede kalkınmış ekonomilere
sahip ülkelerde uygulanmaktadır.

İşsizlik sigortasının Türkiye'de uygulanması halinde seçilecek program modeli, ülkenin genel karakteristiklerine uygun olması, bunun için de doğurabileceği sosyal ve ekonomik etkilerinin
bilinmesi gereklidir. Günümüzde işsizlik sigortasının istihdam, iş bulma çabaları, işgücü
verimliliği, ücretler, tüketim, enflasyon ve gelirin yeniden dağılımı gibi konularda ne gibi
etkilere sahip olduğu yoğun olarak tartışılmaktadır. Zira etkilerin yönüne göre programın
karakteristikleri değiştirilebilmekte ve optimal dengeye ulaşılmaktadır.

Bu çalışmanın temel olarak iki amacı bulunmaktadır: Birincisi, sanayileşmiş ülkelerde
uygulanan işsizlik sigortası programlarının ana hatlarıyla özelliklerini irdelemektir.
İkincisi, uygulanan programların işgücü, istihdam, ücretler, tüketim ve enflasyon,
toplam hasıla, verimlilik gelirin yeniden dağılımı üzerindeki etkilerini ortaya çıkarmak ve
böylece Türkiye'de kurulacak işsizlik sigortası modelinin muhtemel etkilerini tartışmak ve
teorik bazda ana esaslarını belirlemektir.